The workers

Wczesne lata, rodzina i kształtowanie talentu

Maurice Utrillo przyszedł na świat 26 grudnia 1883 roku w paryskiej dzielnicy Montmartre jako Maurice Valadon. Jego narodziny naznaczone były pewną niejednoznacznością, gdyż jego matka, Suzanne Valadon, nigdy nie ujawniła tożsamości jego ojca. Suzanne była kobietą o wielu twarzach, która przeszła niezwykłą drogę od cyrkowej akrobatki do poszukiwanej modelki artystów. Dorastając w bohemy Montmartre, Maurice był nieustannie otoczony twórczą energią tej dzielnicy, jednak jego własna ścieżka była kształtowana bardziej przez osobiste trudności niż przez formalną edukację. Nie przeszedł on przez rygorystyczne szkolenie w szkołach artystycznych; zamiast tego, uczył się pod bezpośrednim, surowym okiem swojej matki.

Młodość artysty była okresem niezwykle trudnym, naznaczonym walką z alkoholizmem oraz problemami ze zdrowiem psychicznym. W obliczu nawracających chorób i narastającego poczucia izolacji, Suzanne zachęciła go do chwycenia za pędzel. Widziała w malarstwie formę terapii, sposób na odnalezienie stabilizacji pośród wewnętrznych burz. Około lat 1904–1905 zaczął malować pod jej czujnym spojrzeniem. Ten wczesny etap twórczości nie polegał na opanowywaniu akademickiej techniki, lecz na próbie odnalezienia sposobu na zrozumienie i oswojenie własnej rzeczywistości. Ulice i budynki jego rodzinnej dzielnicy stały się jego pierwszymi nauczycielami, oferując poczucie ładu i struktury w czasach, gdy jego życie osobiste wydawało się całkowicie niepewne.

Okres Biały i Styl Artystyczny

Około 1909 roku Maurice Utrillo wkroczył w wyjątkową fazę swojej twórczości, znaną jako „Okres Biały”. W tych latach jego podejście do płótna stało się niezwykle fizyczne i namacalne. Często decydował się na pracę na tekturze zamiast tradycyjnego płótna, co znacząco wpływało na ciężar i obecność jego kompozycji. Jego technika opierała się na gęstym impasto, polegającym na nakładaniu farby z taką grubością, że nadawała ona powierzchni niemal rzeźbiarską, trójwymiarową jakość. Aby osiągnąć ten efekt, mieszał biel cynkową z gipsem, tworząc teksturowane warstwy, które imitowały powierzchnie, które pragnął uwiecznić.

Ta metoda pozwoliła mu uchwycić zwietrzałe mury i nadgryzione zębem czasu fasady ulic Montmartre, które znał tak dobrze. Paleta barw w tym czasie była powściągliwa, z dominacją stonowanych odcieni ochry, brązów i szarości. Kolory te, w połączeniu z kredową, popękaną fakturą gipsu, oddawały proces starzenia się architektury dzielnicy. Artysta nie szukał jaskrawych barw tętniącego życiem miasta, lecz skupiał się na cichym, bladym świetle, które osiadało na kamieniu i zaprawie budynków.

• 1910: place pigalle
• 1913: The Lapin Agile [Le Lapin Agile]
• 1917: Rue Saint-Vincent and the Lapin Agile

Kluczowe dzieła i tematyka twórczości

Maurice Utrillo skupiał swoje spojrzenie na fizycznych kościach miasta, specjalizując się w pejzażach miejskich i krajobrazach. Jego najczęstszymi tematami były domy i ulice paryskiej dzielnicy Montmartre. Wykazywał szczególne zamiłowanie do cichych, nadgryzionych zębem czasu fasad oraz krętych alejek, które definiowały charakter tej okolicy. Wiele jego płócien uwieczniało bazylikę Sacré-Coeur lub różnorodne sceny uliczne Paryża, koncentrując się często na tym, w jaki sposób światło kładzie się na kamieniu i tynku budynków.

Artysta często powracał do tych samych zakątków swojego świata, odnajdując głęboką zażyłość w lokalnych punktach orientacyjnych. Jednym z takich miejsc był Lapin Agile – kabaret na Montmartre, który służył jako punkt spotkań dla wielu artystów i pisarzy. Jego prace często przedstawiały te centra życia społecznego oraz otaczającą je architekturę. Wraz ze zmianami stanu zdrowia w późniejszych latach, jego perspektywa uległa przesunięciu. Nie będąc już w stanie swobodnie wędrować ulicami, zaczął malować pejzaże widziane przez okno, często wykorzystując pocztówki lub własną pamięć, aby rekonstruować sceny, do których nie mógł już dotrzeć.

• Montmartre Street Corner or Lapin Agile (1936)

Późne lata i śmierć

Pod koniec lat 20. XX wieku Maurice Utrillo osiągnął poziom stabilizacji i szacunku, który przez długi czas pozostawał dla niego nieosiągalny. W 1928 roku rząd francuski odznaczył go Krzyżem Legii Honorowej, uznając w ten sposób wyjątkowy sposób, w jaki potrafił uchwycić ducha paryskich ulic. Jego życie osobiste również przeszło znaczącą przemianę w 1935 roku, kiedy to poślubił Lucie Valore. Po ślubie małżonkowie przeprowadzili się do Le Vésinet – cichej i spokojnej miejscowości położonej tuż na obrzeżach Paryża.

Wraz z postępującym pogarszaniem się stanu zdrowia, zmienił się również sposób, w jaki podchodził do procesu twórczego. Nie był już w stanie malować w plenerze, dlatego swoją uwagę skierował na widoki rozpościerające się z okien. Często polegał na pocztówkach lub własnej pamięci, aby odtwarzać sceny z Montmartre, które definiowały jego wczesne lata. Nawet w tych późnych etapach życia, jego nierozerwalna więź z miastem pozostawała stałym, przewodnim motywem jego egzystencji.

Jego życie dobiegło końca 5 listopada 1955 roku. Zmarł w Hotelu Splendid w Dax we Francji. Choć ostatnie lata spędził z dala od tętniącego życiem centrum stolicy, jego korzenie pozostały mocno zakorzenione w dzielnicy swojego narodzin. Ostatecznie został pochowany na cmentarzu Cimetière Saint-Vincent na Montmartre.

Dziedzictwo i wpływ

Maurice Utrillo pozostaje postacią niezwykłą w historii Szkoły Paryskiej, głównie dlatego, że był jednym z nielicznych wybitnych malarzy Montmartre, którzy faktycznie urodzili się i wychowali w tej dzielnicy. Podczas gdy wielu artystów przybywało do tej okolicy, by odnaleźć inspirację w jej bohemy, jego twórczość wyrastała z autentycznego, przeżytego doświadczenia krętych uliczek i zwietrzałych fasad. Jego płótna oferują bezcenną wgląd w atmosferę Paryża początku XX wieku, chwytając obraz miasta, które zmieniało się gwałtownie, nawet w trakcie procesu tworzenia.

Zasięg jego twórczości wykracza daleko poza wzgórza Montmartre. Jego dzieła znajdują się w licznych muzeach na całym świecie, co sprawia, że jego unikalna wizja miejskiej samotności pozostaje dostępna dla badaczy tej epoki. Obecność jego prac w najważniejszych kolekcjach międzynarodowych, takich jak Ermitaż czy Musée d'Orsay, potwierdza nieprzemijającą wagę jego spojrzenia na architekturę i przestrzeń miejską. Nie dążył on do malowania wielkich wydarzeń historycznych; zamiast tego skupił się na cichej, codziennej rzeczywistości ulic i budynków, które definiowały jego własny świat.

Gdzie dziś można podziwiać jego dzieła

Aby poczuć spokój i teksturę wąskich uliczek Montmartre widzianych jego oczami, warto udać się do kilku najważniejszych instytucji kultury na świecie. W Nowym Jorku jego obrazy zdobią kolekcje w Metropolitan Museum of Art oraz Museum of Modern Art. Dzieła te pozwalają obcować z charakterystycznym, grubym impasto oraz bladymi, kredowymi fasadami, które tak bardzo uwielbiał malować, nawet gdy w późniejszych latach tworzył już głównie z pamięci.

W Europie ślad jego twórczości odnajdziemy w wielu prestiżowych galeriach. Zarówno Musée National d'Art Moderne, jak i Tate Museum posiadają w swoich zbiorach jego wybitne prace, które pozwalają zachować dla potomnych tę specyficzną atmosferę paryskich dzielnic, które tak bardzo kochał. Dla tych zaś, którzy pragną bardziej intymnego kontaktu z miejscem, które ukształtowało jego duszę, jego sztuka dostępna jest w Musée de Montmartre – miejscu, które wydaje się nierozerwalnie związane z życiem, jakie prowadził Maurice Utrillo.

• The Lapin Agile (1913)
• Montmartre Street Corner or Lapin Agile (ok. 1936)