Początki i historia Städel Museum
Korzenie Städel Museum sięgają prywatnych zbiorów Johanna Friedricha Städla, bankiera z Frankfurtu i wielkiego mecenasa sztuki. Choć jako fundacja obywatelska powołała się do życia już w 1815 roku, instytucja ta została formalnie ustanowiona w 1817 roku. Intencją Städla było nie tylko zachowanie jego cennych nabytków, ale przede wszystkim udostępnienie szerokiej publiczności dzieł, które zgromadził podczas swoich licznych podróży i aktywności biznesowej. Jego testament stanowił niezwykły dar dla kultury, obejmując niemal 500 obrazów, 4600 rysunków oraz 10 000 grafik.
Fizyczna obecność instytucji ewoluowała równolegle do jej bogacącej się kolekcji. W 1833 roku muzeum zajęło swój pierwszy budynek wystawienniczy przy Neue Mainzer Straße. Z czasem zbiory przeniosły się w obecną lokalizację na brzegu Sachsenhausen, nad rzeką Men, gdzie znajdują się nieprzerwanie od 1878 roku. To przesunięcie osadziło instytucję w samym sercu kulturalnego życia Frankfurtu, wzdłuż malowniczej promenady Museumsufer.
Historia muzeum jest naznaczona fascynującą transformacją – od prywatnego zgromadzenia dzieł do rangi prestiżowej instytucji publicznej. Fundamentem pod ten rozwój stała się konkretna wola zawarta w testamencie Städla, który pragnął powołać instytut poświęcony szerzeniu wiedzy artystycznej. To niezłomne dążenie do trwałości pozwoliło kolekcji rozrosnąć się z niewielkiego jądra w imponujący, kompleksowy przegląd sztuki europejskiej, obejmujący siedem stuleci.
Budynek i jego architektura
Architektoniczna opowieść, którą snuje Städel Museum, opiera się na fascynującym dialogu między neorenesansowymi fundamentami z 1878 roku a nowoczesnymi rozbudowami strukturalnymi. Pierwotny gmach, zaprojektowany przez Oskara Sommera, nadał brzegu Sachsenhausen rzeki Men klasyczną, pełną dostojeństwa obecność. To historyczne serce instytucji ewoluowało poprzez dwie kluczowe fazy rozbudowy: pierwszą, zainicjowaną przez Gustava Peichla w 1990 roku, oraz drugą, zrealizowaną przez pracownię Schneider+Schumacher w 2012 roku.
Ekspansja z 2012 roku, będąca dziełem Schneider+Schumacher, podąża za przemyślaną logiką przestrzenną. Nowe skrzydło zostało usytuowane wzdłuż głównej osi, aby przywrócić historyczny układ przestrzenny całego miejsca. Ta nowoczesna część w dużej mierze spoczywa pod ziemią, ukryta pod ogrodami muzeum. Konstrukcja zachwyca łagodnie sklepionym sufitem, wspartym na smukłych, żelbetowych kolumnach, oraz 195 okrągłymi świetlikami, które wpuszczają naturalne światło do przestrzeni wystawienniczych znajdujących się poniżej. Ten podziemny poziom został w całości poświęcony kolekcji sztuki XX wieku, podczas gdy taras na dachu oferuje zapierający dech w piersiach widok na panoramę Frankfurtu.
Kolekcja obejmująca siedem wieków
Zbiory muzeum to fascynująca podróż przez siedem stuleci malarstwa europejskiego, która prowadzi nas od wczesnego czternastego wieku aż po czasy współczesne. Ta niezwykła rozpiętość czasowa pozwala na bezpośrednie zestawienie ze sobą zmieniających się priorytetów artystycznych oraz ewolucji estetycznej na przestrzeni kolejnych epok. W zasobach instytucji odnajdziemy 3,100 obrazów oraz 660 rzeźb, a całości dopełnia imponujący archiwum fotograficzne liczące ponad 4,600 wizerunków.
Niezwykłą głębię instytucji stanowi jej bogaty dział sztuk graficznych. Muzeum przechowuje ponad 100,000 rysunków i grafik, które stanowią szczegółowy zapis ewolucji technicznej oraz nieustannych przemian stylistycznych. Te dzieła oferują nam wgląd w najbardziej drobiazgowe aspekty warsztatu artystów, tworzących od czasów Renesansu aż po epokę nowoczesną.
Wśród wybitnych przykładów prezentowanych w kolekcji warto wymienić:
- Jan van Eyck, Madonna z Lucca, ok. 1437
- Rembrandt van Rijn, Oślepienie Samsona, 1636
- Claude Monet, Lunch, 1868
- Franz Marc, Pies leżący w śniegu, ok. 1911
Arcydzieła kolekcji
Zbiory muzeum skrywają niezwykłe dzieła pochodzące z początku piętnastego wieku, wśród których prym wiedzie Jan van Eyck i jego olśniewająca Madonna z Lucca z 1437 roku. Ten fascynujący okres znajduje swoje kontynuacje w mistycznej twórczości Hieronima Boscha, którego Ecce Homo datowane na około 1500 rok, przenosi widza w świat pełen symbolicznych napięć. Te wczesne płótna współistnieją w harmonii z niezwykle precyzyjnym portretem niemieckiego renesansu, czego najdoskonalszym przykładem jest stworzony w 1497 roku Portret Kathariny Furlegerin z rozpuszczonymi włosami autorstwa Albrechta Dürera.
Blask Złotego Wieku Holandii odnajdujemy w subtelnym i pełnym światła dziele Johannesa Vermeera – Geografie z 1669 roku. Ta sama epoka przynosi nam również niezwykle dramatyczną, pełną emocji kompozycję Oślepienie Samsona, wyszło spod pędzla Rembrandta van Rijna w 1636 roku. Oba te dzieła stanowią świadectwo technicznej maestrii oraz niezwykłej różnorodności tematycznej, które definiują siedemnastowieczne zasoby muzeum.
Przenosząc się w czasy dziewiętnastowieczne, w murach Städel Museum odnajdujemy Obiad Claude’a Moneta z 1868 roku. Dzieło to wpisuje się w czas fundamentalnych przemian stylistycznych, jakie przeszła ta kolekcja. Niesamowita rozpiętość posiadanych zbiorów pozwala na bezpośrednie, intymne zestawienie ze sobą tych odmiennych epok malarstwa europejskiego.
Wystawy i badania
Muzeum Städel Museum prowadzi dynamiczny program cyklicznych wystaw czasowych, które stanowią zaproszenie do zgłębiania konkretnych motywów przewodnich lub fascynujących sylwetek wybitnych artystów. Wyjątkowym przykładem tej kuratorskiej pasji była wystawa „Tworząc Van Gogha” w latach 2019/2020, która przyciągnęła uwagę aż 505 750 zwiedzających. Takie prezentacje pozwalają na niezwykle wnikliwą analizę bogactwa kolekcji, płynnie przechodząc od osadzenia dzieł w kontekstach historycznych po świeże, współczesne spojrzenie na sztukę.
Dbałość o naukowe fundamenty oraz szeroką dostępność kultury znajduje odzwierciedlenie w przełomowych inicjatywach cyfrowych. Kolekcja Cyfrowa pełni rolę kluczowej platformy badawczej, obejmującej wszystkie zasoby muzeum, co pozwala uczonym oraz pasjonatom sztuki na bezpośredni kontakt z niezwykłą głębią tych zbiorów. Ponadto, dzięki platformie wystaw online, dzieła ze Städel Museum stają się dostępne dla odbiorców z całego świata, zacierając granice między instytucją a globalną publicznością.
