Plautilla Nelli: Renesansowa zakonnica-artystka
- Urodzona: Florencja, Włochy (1524)
- Zmarła: 1588
Wczesne lata i powołanie religijne
Pulisena Margherita Nelli przyszła na świat w zamożnej florentyńskiej rodzinie. Jej ojciec, Piero di Luca Nelli, był odnoszącym sukcesy kupcem tkanin. Gdy miała zaledwie czternaście lat, oddała się życiu zakonnemu w dominikańskim klasztorze Santa Caterina da Siena, przyjmując imię Suor Plautilla. Klasztor ten znajdował się pod opieką dominikańskich braci z San Marco, prowadzonych przez Savonarolę, którego nauki kładły szczególny nacisk na malarstwo dewocyjne oraz rysunek jako formę zajęcia dla kobiet zakonnych, mającą przeciwdziałać próżniactwu. To właśnie to specyficzne otoczenie stało się żyznym gruntem dla rozwoju artystycznego wewnątrz klasztornych murów.
Rozwój artystyczny i inspiracje
Mimo braku formalnego wykształcenia, Plautilla Nelli stała się niezwykle płodną artystką. Jej twórczość kształtowała się pod silnym wpływem nauk Savonaroli oraz dzieł Fra Bartolomeo. Choć studiowała i kopiowała prace Agnolo Bronzino oraz Andrea del Sarto, to jej główna inspiracja płynęła ze stylu Fra Bartolomeo, co stanowiło odzwierciedlenie klasycyzmu promowanego przez artystyczne teorie Savonaroli. Po śmierci Fra Bartolomeo, rysunki mistrza trafiły w ręce Plautilli Nelli, stając się bezcennym źródłem wiedzy i kluczowym zasobem dla jej dalszego rozwoju artystycznego.
Styl i wybitne dzieła
Twórczość Nelli przesycona jest głęboką tematyką religijną oraz niezwykle żywymi portretami emocji, które maluje na twarzach jej postaci. Jej styl wyróżnia się na tle artystów, na których była inspirowana, dzięki silniejszemu, niemal przejmującemu sentymentalizmowi, który nadaje jej płótnom unikalny charakter. Wśród jej najbardziej znaczących dokonań odnaleźć można Opłakiwanie ze świętymi, znajdujące się w florenckim Muzeum San Marco; dzieło to w mistrzowski sposób ukazuje surowy, niepohamowany ból poprzez ekspresyjne detale, takie jak zaczerwienione oczy czy widoczne łzy. Kolejnym przykładem jej niezwykłego talentu w kreowaniu narracji religijnych są obrazy Świętej Katarzyny otrzymującej znamiona oraz Świętego Dominika otrzymującego różaniec, które można podziwiać w Muzeum Ostatniej Wieczerzy Andrea del Sarto w San Salvi. W tym samym miejscu spoczywa również Smutna Madonna, będąca interpretacją dzieła Alessandro Alloriego o tej samej tematyce. Innym istotnym przykładem jej kunsztu jest Ukrzyżowanie, wystawiane w klasztorze Certosa di Galluzzo niedaleko Florencji. Prawdziwym jednak klejnotem w jej dorobku jest Ostatnia Wieczerza, umieszczona w refektarzu Santa Maria Novella; choć niedostępna dla publiczności, stanowi ona jej jedyne podpisane dzieło i jest świadectwem ogromnego osiągnięcia, zarówno ze względu na monumentalną skalę, jak i wagę podjętej tematyki.
Znaczenie historyczne
Plautilla Nelli zajmuje wyjątkowe miejsce w historii sztuki jako pierwsza znana malarka florenckiego Renesansu. Jej niezwykła zdolność do tworzenia monumentalnych dzieł, które w tamtych czasach były zarezerwowane niemal wyłącznie dla mężczyzn, budziła prawdziwy podziw. Jako jedna z nielicznych kobiet wspomnianych przez Giorgia Vasariego w jego słynnych "Żywotach najwybitniejszych malarzy, rzeźbiarzy i architektów", na stałe zapisała się w świadomości ówczesnej społeczności artystycznej. Twórczość tej zakonnicy była odważnym aktem kreacji, który rzucał wyzwanie normom społecznym i otwierał nowe horyzonty dla kobiet w dobie Renesansu. Współczesne odkrycia oraz procesy renowacji jej dzieł przywróciły światu zapomniany talent tej artystki, rzucając nowe światło na jej nieoceniony wkład w rozwój sztuki florenckiej.
