Four Panels from Untitled D/D

Vroege Leven, Familie en Opleiding

Jasper Johns werd geboren op 15 mei 1930 in Augusta, Georgia. Het huwelijk van zijn ouders eindigde in een scheiding toen hij nog zeer jong was, waardoor hij werd opgevoed in South Carolina. Een groot deel van zijn kindertijd bracht hij door in Allendale, South Carolina, waar hij bij zijn grootouders van vaderskant woonde. Later verbleef hij bij zijn moeder en stiefvader in Columbia, om uiteindelijk bij zijn tante Gladys aan het Lake Murray te trekken. Zijn artistieke reis begon al vroeg; op driejarige leeftijd begon hij al met tekenen. Tegen de tijd dat hij naar de middelbare school ging, was hij al volledig gefocust op zijn ambacht, wat uiteindelijk leidde tot een indrukwekkende afsluiting: hij studeerde af als de beste leerling van het jaar 1947 aan de Edmunds High School in Sumter, South Carolina.

Zijn formele artistieke vorming begon in het zuiden van de Verenigde Staten. Hij volgde drie semesters aan de University of South Carolina in Columbia. Na zijn vertrek van de universiteit verhuisde hij in 1949 naar New York City, de stad die zijn leven zou gaan transformeren. Daar schreef hij zich in bij de Parsons School of Design om zijn studies voort te zetten. Tijdens deze vormende jaren werkte hij diverse bijbanen, waaronder een periode als medewerker in een boekhandel, voordat zijn pad werd onderbroken door de dienstplicht.

Militaire dienst en de terugkeer naar New York

De koers van zijn vroege jaren werd in 1951 abrupt onderbroken toen hij tijdens de Koreaanse Oorlog werd opgeroepen voor de dienst in het Amerikaanse leger. Deze periode van militaire plicht voerde hem weg van de kunstscholen aan de oostkust en plaatste hem in twee uiterst verschillende werelden. Hij was gestationeerd bij Fort Jackson in South Carolina, voordat hij werd uitgezonden naar Sendai, Japan. Deze jaren van militaire dienst creëerden een noodzakelijke afstand tot de bruisende kunstwereld die hij in New York net begon te verkennen.

Tegen de zomer van 1953 keerde hij terug naar New York City. De stad was op dat moment een plek van transitie, en hij vond werk bij Marboro Books. Deze periode van werkzaamheden stelde hem in staat om zich weer te nestelen in het stedelijke leven, waarbij hij zich een weg baande door de sociale en artistieke lagen van de metropool. Juist tijdens deze maanden na zijn diensttijd begon hij de verbindingen aan te gaan die zijn latere artistieke praktijk zouden definiëren, werkend zij aan zij met anderen in de lofts en ateliers van de stad.

De opkomst van een nieuwe visuele taal

Tegen 1954 had er een fundamentele verschuiving opgetreden in de wijze waarop objecten op het canvas werden behandeld. In plaats van de spontane, expressieve gebaren die het tijdperk definieerden, ontstond er een beweging naar zaken die de geest reeds kent. Dit betekende het gebruik van symbolen die geen uitleg behoefften: vlaggen, kaarten, doelen, letters en cijfers. Dit waren geen illustraties van specifieke gebeurtenissen, maar eerder herkenbare vormen die werden ingezet om te verkennen hoe wij betekenis waarnemen. Het werk werd een manier om naar de handeling van het zien zelf te kijken, waarbij het vertrouwde werd gebruikt om de aard van de representatie in twijfel te trekken.

Deze benadering hielp hem te vestigen als een centrale figuur in de ontwikkeling van de Amerikaanse naoorlogse kunst. Zijn eerste solotentoonstelling vond plaats in 1958 in de Leo Castelli Gallery, waar de aanwezigheid van deze alledaagse symbolen voor het eerst een breder publiek ontmoette. De schilderijen probeerden de wereld niet te ontvluchten door middel van abstractie; ze brachten de wereld juist de studio binnen via deze verstilde, repetitieve motieven. Door de noodzaak van een narratief weg te strippen, verschoof de focus naar het oppervlak en naar de wijze waarop een symbool functioneert als een visuele code.

Techniek en Artistieke Stijl

Het oppervlak van een schilderij van Jasper Johns voelt vaak zwaar en gelaagd aan. Hij maakte veelvuldig gebruik van encaustiek, een proces waarbij pigment wordt gemengd met hete was om een dikke, getextureerde laag te creëren. Deze methode zorgt voor een fysieke diepte die tastbaar op het canvas rust, waarbij soms collage en krantenpapier direct in de was worden verwerkt. Deze lagen suggereren geen vluchtige, spontane beweging; in plaats daarvan getuigt het werk van een diepe, bewuste controle. Elke lijn en elke vorm lijkt met een specifiek doel te zijn geplaatst, waarmee hij zich distantieert van de chaotische, emotionele druppels die kenmerkend zijn voor andere stijlen uit het midden van de twintigste eeuw. Hij gaf de voorkeur aan een meer berekende benadering van de constructie van een beeld.

Buiten het canvas laat zijn hand zich op vele verschillende manieren zien. Hij bewoog zich tussen de zware textuur van de encaustiek en de precieze, scherpe lijnen van de grafiek. Zijn artistieke praktijk omvatte lithografie, zeefdruk, ets en aquatint. Deze technieken stelden hem in staat om bepaalde vormen en symbolen te herhalen met variërende texturen. Hij gebruikte vaak dezelfde motieven—cijfers, letters of kaarten—om te onderzoeken hoe deze veranderden wanneer de methode van aanbrengen verschoof. Het werk draait om de manier waarop een toeschouwer een vorm herkent en hoe die herkenning verandert wanneer het oppervlak gelaagd of gefragmenteerd is.

• Target (1958)
• White Flag (1955)
• Colored alphabet (ca. 1959)
• False Start (1959)
• Perilous Night (1982)

Iconische Beelden en Meesterwerken

Het werk van Jasper Johns concentreert zich vaak op zaken die de geest al kent. Halverwege de jaren vijftig transformeerde het schilderij Flag (1954–55) de iconische Stars and Stripes tot een collage, waarbij krantenpapier werd samengesmolten met pigment. Deze benadering veranderde een bekend symbool in een tactiel oppervlak van was en papier. De beeldtaal bewoog zich vervolgens van deze grote, vlakke symbolen naar meer geconcentreerde vormen. De serie met doelen volgde, waarbij de schietschijf werd gebruikt om te bevragen hoe een toeschouwer een eenvoudige vorm waarneemt. Een dergelijk werk, Target with Four Faces (1958), plaatste gezichten binnen het rode veld, wat door hun repetitieve, expressieloze rangschikking een gevoel van onbehagen creëerde.

De focus op herkenbare objecten zette zich voort in de jaren zestig. Het werk Map uit 1961 maakte gebruik van gefragmenteerde afbeeldingen van de Verenigde Staten om naar geografie en identiteit te kijken. Deze periode zag ook een verschuiving naar driedimensionale vormen die alledaagse voorwerpen nabootsten. In 1960 werd de Painted Bronze (Beer Cans) serie vervaardigd. Deze sculpturen werden in brons gegoten maar beschilderd om er exact uit te zien als de gewone objecten die ze representeerden, waardoor de grens tussen een echt object en een geschilderd object vervaagde.

• White Flag (1955)
• Three Flags (1958)
• False Start (1959)
• Colored Alphabet (circa 1959)

Een kring van invloedrijke metgezellen

In de lofts van Manhattan was de lucht dik van gedeelde ideeën en de stille wrijving van nabijheid. Jasper Johns woonde in aangrenzende appartementen van Robert Rauschenberg, een relatie die tot 1961 zowel romantisch als artistiek van aard was. Ze brachten hun dagen door met het ontwerpen van etalages voor winkels als Tiffany en Bonwit Teller, waarbij ze zij aan zij werkten om het alledaagse te transformeren tot iets volstrekt nieuws. Deze nabijheid betekende dat hun werk voortdurend in dialoog was; een voortdurende uitwisseling van gedachten en visuele experimenten die hielp een nieuwe richting te bepalen voor de Amerikaanse kunst.

De kring van invloeders strekte zich uit naar de domeinen van geluid en beweging. Jasper Johns was een goede vriend van de componist John Cage en de choreograaf Merce Cunningham. Deze connecties brachten een ander soort ritme in zijn denken, geworteld in de avant-garde. Hij bewoog zich door een landschap waarin de grenzen tussen verschillende disciplines poreus waren, beïnvloed door de manier waarop Cage en Cunningham de concepten structuur en toeval benaderden. Zelfs de ideeën van Marcel Duchamp bleven op de achtergrond aanwezig en boden een kader om de essentie van wat een object kon representeren, wanneer het binnen een lijst werd geplaatst, fundamenteel in twijfel te trekken.

Nalatenschap en Blijvende Invloed

De verschuiving van de spontane, expressieve gebaren van het Abstract Expressionisme naar de herkenbare beeldtaal van de Pop Art vond grotendeels plaats door zijn handen. Door objecten die de geest al kent—vlaggen, doelen en cijfers—te nemen en deze te behandelen als onderwerpen voor diepgaand onderzoek, veranderde hij de manier waarop kunstenaars het canvas benaderden. Deze beweging naar het alledaagse plaveide de weg voor het werk van Andy Warhol en Roy Lichtenstein, die later voortbouwden op deze ideeën van massacultuur en consumptiegoederen.

Zijn aanwezigheid in de kunstwereld is gekenmerkt door aanzienlijke erkenning. In 1988 werd hij bekroond met de Gouden Leeuw tijdens de Biënnale van Venetië. Later, in 2011, ontving hij de Presidential Medal of Freedom. Deze eerbewijzen weerspiegelen een carrière die in het teken stond van het bevragen van de aard van representatie en de manier waarop symbolen functioneren in een voortdurend veranderende samenleving.

• Flag (1954–55)
• Target (1958)
• Map (1961)
• Perilous Night (1982)

Waar zijn zijn werken vandaag de dag te zien

Om zijn schilderijen en sculpturen in het echt te ervaren, is een reis naar New York City vaak de beste bestemming. Het Museum of Modern Art herbergt verschillende van zijn meesterwerken, terwijl ook het Whitney Museum of American Art en het Metropolitan Museum of Art zijn werk in hun prestigieuze collecties hebben opgenomen. Deze instituten bieden een blik op de verschillende stadia van zijn artistieke evolutie, van zijn vroege experimenten met encaustiek tot zijn latere, diepgaande verkenningen van het atelier van de kunstenaar.

Zijn artistieke aanwezigheid reikt echter veel verder dan de grenzen van de Verenigde Staten. In Londen bewaart Tate Modern werken die zijn langdurige fascinatie weerspiegelen voor de manier waarop wij vertrouwde symbolen waarnemen. Het aanschouwen van deze objecten in zulke uiteenlopende omgevingen biedt de mogelijkheid om met een scherper oog te kijken naar hoe zijn gebruik van textuur en herhaling verandert onder invloed van verschillende lichtinval.

• White Flag, 1955
• Target, 1958
• Map, 1961
• Perilous Night, 1982
• Dancers on a Plane, circa 1964