On the Sofa

Vroege jaren, familie en artistieke vorming

Berthe Morisot werd geboren op 14 januari 1841 in Bourges, Frankrijk. Ze groeide op in een welgestelde burgerlijke familie, waar de grenzen tussen het huiselijke leven en de kunst vaak vervaagden. Haar vader, Edmé Tiburce Morisot, bekleedde de functie van prefect van het departement Cher. Haar moeder, Marie-Joseph-Cornélie Thomas, bracht een verbinding met de Rococo-traditie als de achternicht van Jean-Honoré Fragonard. Deze afkomst zorgde voor een achtergrond van artistieke vertrouwdheid vanaf haar vroegste jaren.

Haar opleiding begon met privélessen van Geoffroy-Alphonse Chocarne en Joseph Guichard. Tegen 1858 bracht ze haar tijd door in de Louvre, waar ze de mechanica van de schilderkunst leerde door de oude meesters te kopiëren. Deze studieperiode werd aangevuld met de begeleiding van Jean-Baptiste-Camille Corot en Achille-Francois Oudinot. Tijdens de winter van 1863–64 richtte zij haar aandacht bovendien op de fysieke vorm door de studie van beeldhouwkunst onder Aimé Millet.

De Impressionistische Beweging en Tentoonstellingen

In 1864 toonde Morisot haar werk voor het eerst in de Parijse Salon. Dit was een cruciale stap, aangezien de Salon de officiële poortwachter van de kunstwereld was. Ze bleef echter niet beperkt tot deze traditionele kaders; in plaats daarvan werd ze een integraal onderdeel van de kring van Parijse schilders die uiteindelijk de Impressionisten zouden worden genoemd. Haar aanwezigheid binnen deze groep was onvermoeibaar. Tussen 1874 en 1886 nam ze deel aan bijna alle Impressionistische tentoonstellingen, met slechts één uitzondering op de acht exposities die in die jaren werden georganiseerd.

De allereerste van deze historische bijeenkomsten vond plaats in het atelier van de fotograaf Nadar. De tentoonstelling ging in op 15 april en duurde tot 15 mei 1874. Deze expositie vormde een radicale breuk met de gevestigde normen van die tijd. Morisot was aanwezig tussen de anderen en hielp mee aan het definiëren van een geheel nieuwe manier van kijken. Gedurende het daaropvolgende decennium bleef ze exposeren met de groep, waarbij ze haar unieke en persoonlijke perspectief inbracht in de diverse tentoonstellingen.

Het persoonlijke leven en de connectie met Manet

De grenzen tussen het privéleven van Morisot en haar kunst waren vaak vervaagd. Ze groeide op in een huishouden met twee oudere zussen, Yves en Edma, en een jongere broer, Tiburce. In 1868 maakte ze kennis met Édouard Manet, een ontmoeting die uitgroeide tot een diepgaande wederzijdse beïnvloeding. Hij schilderde haar vele malen en legde haar vast in verschillende kledingsstijlen en gemoedstoestanden, terwijl zij haar eigen weg vond door het voortdurend veranderende licht van Parijs. Hun relatie was er een van intellectuele uitwisseling en een gedeeld artistiek doel.

In 1874 trouwde Morisot met Eugène Manet, de broer van Édouard. Deze verbintenis zorgde ervoor dat ze nog dieper geworteld raakte in de kring van kunstenaars die de moderne schilderkunst aan het herdefiniëren waren. In 1878 werd in Parijs een dochter geboren, Julie Manet. Julie zou opgroeien in een huis waar de scheidslijn tussen het gezinsleven en de radicale debatten van de avant-garde flinterdun was; zij was vaak aanwezig in de kamers waar de kunst werd gecreëerd en besproken.

Techniek en Artistieke Stijl

De benadering van Berthe Morisot tegenover het canvas wordt gekenmerkt door een ongekende lichtheid van de toets. Ze werkte vaak in de open lucht, waarbij ze de plein air-methode hanteerde om de voortdurend veranderende kwaliteiten van licht en atmosfeer rechtstreeks uit de natuur te vangen. Deze gewoonte om in de buitenlucht te schilderen stelde haar in staat om de vluchtige nuances van kleur te vertalen via losse, zelfverzekerde streken. Haar penseelvoering is vloeiend en beweegt over het oppervlak met een gevoel van onmiddellijkheid, waarbij ze de zwaarte van dikke, moeizame lagen vermijdt. Ze vertrouwde daarbij niet uitsluitend op olieverf; haar artistieke praktijk omvatte ook het werken met aquarel en pastel om verschillende texturen en lichteffecten te verkennen.

Er is een specifieke manier waarop zij de contouren van haar onderwerpen hanteert. In plaats van harde, gedefinieerde omlijningen, gebruikt ze gebroken kleur en kleine pigmentstreken om vorm op te bouwen. Deze techniek creëert een glinsterend effect, waardoor de lucht tussen de objecten bijna even tastbaar aanvoelt als de objecten zelf. In haar weergaven van het huiselijke leven vangt deze methode de zachte gloed op de huid of de manier waarop het licht door een tuin filtert. Het resultaat is een gevoel van spontaniteit, alsof de scène wordt vastgelegd in één enkel, onhaast moment van observatie.

Meesterwerken en Iconische Schilderijen

In 1872 legde Morisot de essentie van moederlijke tederheid vast in The Cradle, een olieverfschilderij op canvas dat haar zus Edma toont terwijl zij waakt over haar slapende dochter, Blanche. De compositie is meesterlijk opgebouwd rond een diagonale lijn, gevormd door de zachte blik van de moeder en de draperie van de wieg, die de toeschouwer onweerstaanbaar naar de wiegende baby leidt. Dit werk markeert haar eerste diepgaande verkenning van het thema moederschap, waarbij ze een ingetogen kleurenpalet en een vloeiende penseelstreek gebruikt om een sfeer van verstilde, beschermende liefde te creëren.

Haar aanwezigheid resoneert ook krachtig in het oeuvre van haar tijdgenoten, het meest treffend in 1872, toen Édouard Manet Berthe Morisot with a Bouquet of Violets schilderde. In dit intrigerende portret verschijnt zij in zwarte rouwkleding, met een nauwelijks waarneembaar boeket viooltjes bij haar halslijn. Het licht valt zijdelings op haar gezicht, waardoor de andere helft in een diepe, mysterieuze schaduw gehuld blijft. Deze studie in zwarte nuances benadrukt het scherpe contrast tussen haar donkere kledij en de lichte achtergrond, wat haar aanwezigheid een bijna etherische kwaliteit geeft.

Naast deze iconische werken behoort haar oeuvre tot de meest betekenisvolle van de impressionistische periode, met werken zoals:

• The Rest, portrait of Berthe Morisot, 1870
• The Hydrangea, 1894

In de latere fase van haar carrière, met het schilderij The Hydrangea uit 1894 als een hoogtepunt, bleef haar unieke talent onveranderd: het vertalen van de subtiele nuances van licht en kleur door middel van losse, zelfverzekerde streken. Deze artistieke beheersing bleef de rode draad in haar levenslange zoektocht naar de vluchtige schoonheid van het moment.

Waar u haar meesterwerken vandaag de dag kunt bewonderen

Wie de subtiele penseelstreek van Berthe Morisot van dichtbij wil ervaren, kan het beste beginnen in Parijs. Het Musée d'Orsay herbergt maar liefst zes van haar schilderijen, waaronder het ontroerende The Cradle. Dit werk, dat zij in 1872 schilderde, toont haar zus Edma die over een slapend kind waakt. Ook het Musée Marmottan Monet bewaart vijf van haar werken in de eigen collectie, waardoor Parijs een essentieel centrum blijft voor haar artistieke nalatenschap.

Buiten de Franse grenzen is haar invloed ook voelbaar in Washington, D.C. De National Gallery of Art bezit zes van haar schilderijen. In deze collectie vindt men onder andere Mother and Sister of the Artist, een werk uit 1869. Andere kostbare stukken in Washington zijn In the Dining Room en Hanging the Laundry out to Dry, beide daterend uit het jaar 1875.

Enkele van haar andere werken bevinden zich op diverse andere locaties, zoals het Thyssen-Bornemisza Museum in Madrid en het Nationalmuseum in Stockholm. Deze werken nodigen uit tot een verstilde reflectie over de wijze waarop zij licht en huiselijke scènes in uiteenlopende omgevingen wist te vangen.

• Psyche
• The Hydrangea