Fixed Points

ცისფერი ოცნებები და სულიერი სიმტკიცე: ვასილი კანდინსკის სამყარო

ვასილი ვასილის ძე კანდინსკი, რომელიც 1866 წელს მოსკოვში დაიბადა, იყო რევოლუციური ფიგურა, რომელმაც უდავოდ შეცვალა თანამედროვე ხელოვნების კურსი. მისი გზა არ იყო ხელოვნებისადმი فوری მოწოდების შედეგი; თავდაპირველად განკუთვნილი იყო სამართლისა და ეკონომიკის შესწავლა მოსკოვის უნივერსიტეტში, მაგრამ დიპოლად მონეს „ჭარბების“ ნახევარი და ვაგნერის ოპერას „ლოჰენგრინის“ ყურება განრიგեց მის შინაგან ძალას, რათა ხელოვნებას მიეძღვნა. ეს გადამწყვეტი მომენტი, რომელიც დაახლოებით ოცდაათი წლის ასაკში მოხდა, აღინიშნა არა მხოლოდ კარიერული ცვლილებით, არამედ პერსპექტივის სრული გარდაქმნით, რაც მას უნიკალური აბსტრაქციის პიონერთა რიგებში მოაქცია. მალევე გადავიდა მიუნხენში, სადაც ჩაირიცხა გამოჩენილი სამხატვრო აკადემიაში და სწავლობდა ფრანც ვონ სტუკის अधीन, თუმცა ფორმალური განათლების დროსაც კანდინსკის სული საზღვრებს მიღმა შესწავლის მილოდებოდა. ადრეულ პერიოდში მასზე გავლენას ახდენდა რუსული ფოლკლორული ხელოვნება, რომელიც მან 1889 წელს ვოლოგდის რეგიონის ეთნოგრაფიულ ლაშქრობაში მიიღო. ეს განავითარებდა ფერებისადმი ინტერესს და სიმბოლურ გამოსახულებებს. ეს საფუძველი გადამწყვეტი აღმოჩნდა მისი უნიკალური მხატვრული ენის შესაქმნელად. ადრეული გამოკვლევები არ იყო მხოლოდ ესთეტიკური გემოვნების საკითხი; ისინი ღრმად კულტურულ კავშირს და იმგვარებას უკავშირდნენ, თუ ხელოვნება შესაძლოა სიტყვით აღწერილობიდან გამოსულიყო.

ექსპრესიონიზმიდან შინაგანი აუცილებლობამდე: აბსტრაქციის გათიელება

კანდინსკის ადრეული ნაშრომები გამოხატავს ექსპრესიონისტურ მიდგომას, რომელიც ხასიათდება მკაფიო ფერებითა და ემოციური ინტენსივობით – მაგალითად, „ფაფელნი (ყანახი)“ (1902). თუმცა, ის არ იყო კმაყოფილი მხოლოდ გარე სამყაროს აღწერით; მან სურდა შინაგანი რეალობების, სულიერი ჭეშმარიტებების გამოხატვა, რაც უბრალო ვიზუალურ გამოსახულებას მნიშვნელოვნად აჭარბებოდა. სწორედ ამმა მისცა იმპეტუსი წარმოსადგენლობიდან გადასვლისკენ და ფერის, ფორმის და მათი ემოციური რეზონანსის რევოლუციური შესწავლისკენ. მასჯეროდა, რომ ფერებს ჰქონდათ თანდაყოფილი ფსიქოლოგიური ეფექტები, რომლებიც უნარიანობას მფლობელობაში აქვთ კონკრეტული გრძნობების და სენსაციების აღძვრა მაყურებელს. ეს რწმენა ორგანულად იყო დაკავშირებული თეოსოფიაში მის გაღრმავებულ ინტერესთან, რომელიც არის სულიერი მოძრაობა, რომელიც ხაზს უსვამს ეგზოტიკურ ცოდნასა და საყოველთაო ძმობას. ამ იდეების სიღრმეში ჩასული კანდინსკის ტილოები თანდათანობით გამორჩეულ ფორმებს ტოვებდნენ, ფავრიდნენ აბსტრაქტული კომპოზიციებისკენ, რომლებიც განისაზღვრებოდა „შინაგან აუცილებლობაში“. ეს არ იყო უბრალოდ წარმოსადგენლობის εγκαταუყნის მცდელობა; ეს იყო ახალი ვიზუალურ ენის აღმოჩენა, რომელიც قادرაა გამოხატოს გრძნობების და სულიერების არათანაბარი სфера. ის ცდილობდა შეექმნა ფერის და ფორმის ჰარმონიული სიმტკიცე, როგორც მუსიკის ვიზუალური ანალოგი, რომელმაც βαθύς ემოციური რეაქცია უნდა გამოიწვიოს.

გეომეტრიული სიმტკიცე და სულიერი რეზონანსი

მუნხენში 1911 წელს თანადაარსებული влиятельный მხატვრული ჯგუფი „Der Blaue Reiter“-ის (The Blue Rider) ჩართულობის შემდეგ კანდინსკის სტილი კიდევ უფრო განვითარდა. ადრეულ ნაშრომებში ხშირად გვხვდება მოქცეული, ორგანული ფორმები, თუმცა მან გეომეტრიულ აბსტრაქციას დაუწყო შესწავლა, კონცენტრირება წრეების, სამკუთხედებისა და კვადრატების ურთიერთქმედებაზე. „რაოდენიმე წრე“ (140 x 140 სმ) ამ პერიოდის ტიპური მაგალითია – დინამიური კომპოზიცია, სადაც ფერი და ფორმა ჰარმონიულ, მაგრამ ენერგიულ ცეკვაში ურთიერთქმედებენ. ეს არ იყო ცივ ან სტერილ გეომეტრიას; მას სულიერი მნიშვნელობაც ჰქონდა. კანდინსკი თვლიდა, რომ გეომეტრიულ ფორმებს თანდაყოფილი სიმბოლური მნიშვნელობა აქვთ და მათი განთავსება ტილოზე კონკრეტული ემოციური რეაქციის მოწოდებას უნარიანობას მფლობელობაში. „ხელოვნების სულისშესახებ“ (1911) მისი सैद्धांतिक წერები, განსაკუთრებით, ამ რწმენას გამოხატავდა, საფუძველს ვქმნიდა აბსტრაქტული ხელოვნების ახალი გაგებისთვის, როგორც βαθύς სულიერი ჭეშმარიტებების გამოხატვის საშუალება. ის ამტკიცებდა, რომ ხელოვნება არ უნდა მიზნიდეს ბუნების გამოსახულებას, არამედ მხატვრის შინაგანი სამყაროს გამოვლენასა და მაყურებელთან βαθύς, ინტუიციური დონეზე კავშირის დამყარებას.

ბაუჰაუსის გავლენა და მემკვიდრეობა

პირველ მსოფლიო ომის დაწყვამ კანდინსკის დაბრუნება რუსეთში აიძულა, მაგრამ რევოლუციის შემდეგ ის ხშირად ეჯახებოდა ხელოვნების მმართველ ძალას. 1920 წელს მან მიიღო სამუშაო ბაუჰაუსის სკოლაში გერმანიაში, სადაც თავისი ფერის, ფორმის და აბსტრაქციის თეორიებით უწოდებდა ახალი თაობის მხატვრებს. ბაუჰაუსი იყო იდეალური გარემო კანდინსკისთვის მისი იდეების განვითარებისა და ახალი შემოქმედებითი გზების შესასწავლად. მას განაგრძობდა გეომეტრიული ფორმები და მკაფიო ფერებით ექსპერიმენტებს, ხშირად ინტეგრირებდა שכבות impasto ტექნიკებს, რათა შექმნა ტექსტურებული ზედაპირები, რომლებიც სიღრმის და სიმარჯვეს მატებდნენ მის კომპოზიციებში – როგორც ჩანს, უფრო გვიანდელ ნაშრომებში, როგორიცაა „შინაგანი წვეულება“ (1942). 1933 წელს ნაცისტების მიერ ბაუჰაუსის დახურვის