South Downs

თანამედროვე ხედვის პიონერი: როჯერ ფრის ცხოვრება და მემკვიდრეობა

როჯერელიოტ ფრი, სახელი, რომელიც ბრიტანეთში თანამედროვე ხელოვნების შემოღებასთან ასოცირდება, ბევრად მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ მხატვარი თუ კრიტიკოსი; იგი ნამდვილი კულტურული კატალიზატორი იყო. 1866 წელს ლონდონის ჰაიგეთში, შემოგროვებულ კვაკერულ ოჯახში დაბადებული ფრის ადრეული წლები სავსე იყო ინტელექტუალური ცნობისმოყვარეობითა და ლიბერალური ატმოსფეროთი, რამაც ხელშეწყობა მის მზარდ მხატვრულ გრძნობებს. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ქემბრიჯის უნივერსიტეტში მეცნიერებისკენ მიმართა ძალისხმევა – სადაც ის ისეთ თავისუფალი აზრის საზოგადოებებში მონაწილეობდა, როგორიცაა Conversazione Society – ფრის ჭეშმარიტი მოწოდება ვიზუალური გამოხატვის სფეროში იკვეთებოდა. მან მალევე მიატოვა სამეცნიერო მისწრაფებები, რათა პარიზსა და იტალიაში ფერწერის შესწავლა დაეწყო; მან დახვეწა თავისი უნარები ძირითადად ლანდშაფტური ჟანრისკენ მიბრუნებით, თუმცა სწორედ არა, როგორც პრაქტიკოსი მხატვარი, დატოვა მან ყველაზე წარუშლელი კვალი ხელოვნების სამყაროში.

ახლის მხარდაჭერა: პოსტიმპრესიონიზმი და მის ფარგლებს გარეთ

ფრის მარადიული მემკთვიერობა ეფუძნება მის წინდახედულ როლს იმის ადვოკატად, რასაც მან „პოსტიმპრესიონიზმი“ უწოდა. გააცნობიერა ფრანგული ფერწერის ღრმა ტრანსფორმაცია და მხარდაჭერა გაუწია ისეთ ხელოვანებს, როგორიცაა პოლ სეზანი, ვინსენტ ვან გოგი, პოლ გოგენი და ჰენრი მატისი – ფიგურები, რომლებიც მე-20 საუკუნის დასაწყისში ბრიტანეთის საზოგადოებისთვის მეტწილად უცნობნი ან არასწორად გაგებული იყვნენ. მათ ნამუშევრებში მან დაინახა ტრადიციული რეპრეზენტაციული ხელოვნებისგან რადიკალური გადახვევა, აქცენტი ფორმალურ თვისებებზე — ხაზზე, ფერზე, მასასა და დიზაინზე — რაც სრულად ეხმიანებოდა მის საკუთრივ განვითარებად ესთეტიკურ პრინციპებს. ეს არ იყო მხოლოდ ლამაზი სურათებით ტკბობა; ეს იყო ახალი ვიზუალური ენის გაგება, რომელიც პრიორიტეტს ანიჭებდა ხელოვანის სუბიექტურ გამოცდილებასა და თავად მედიუმის შინაგანი თვისებებს.

ეს რწმენა კულმინაციას მიაღწია 1910 და 1912 წლებში ლონდონის Grafton Galleries-ში გამართულ ორ გარდამტეხ გამოფენაზე. ეს შოუები რევოლუციური იყო, თუმცა თავდაპირველად მნიშვნელოვან დაპირისპირებასა და even დამცინრობასაც წააწყდა. ბრიტანული სახელმძღვანელო ხელოვნების ინსტიტუტები, რომლებიც აკადემიურ რეალიზმს ეჩვევნათ, შეძრწუნებულ იქნნენ გამჟღავნებული მკვეთრი ფერებით, დისტორსირებული ფორმებითა და არაკონვენციური კომპოზიციებით. მიუხედავად თავდაპირველი აურბუჭისა, ამ გამოფენებმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა პოსტიმპრესიონისტული იდეების ფართო აუდიტორიისთვის წარსადგენად და საფუძველი ჩაუყარა ბრიტანული გემოვნების ფუნდამენტურ ცვლილებას. ფრიმ მხოლოდ არ წარადგინა ეს ხელოვანები; მან შექმნა კრიტიკული ჩარჩო მათ გასაგებად, რის შემდეგაც მისი ესეები და ლექციები თანამედროვე ხელოვნების აღფრთოვანების საძირკვლის ტექსტებად იქცა.

მრავალმხრივი მხატვრული ხმა

მიუხედავად იმისა, რომ იგი ძირითადად ცნობილი იყო, როგორც კრიტიკოსი და კურატორი, როჯერ ფრი ასევე აქტიური მხატვარი იყო. მისი შემოქმედება, თუმცა ნაკლებად აღიარებული, ვიდრე მისი კრიტიკული ნაშრომები, აჩვენებს ფორმისა და ფერის დაფიქრებულ კვლევას. ადრეული ნამუშევრები ხშირად პირდაპირ ნატურალისტურ პორტრეტებს ან ლანდშაფტებს მოიცავდა, რაც მყარ ტექნიკურ უნარებს მოწმობდა. თუმცა, იმავე ხელოვანების გავლენით, რომლებსაც ის მხარს უჭერდა, ფრის სტილი თანდათან აბსტრაქციისკენ დაიძრა. მას არ სურდა პროფესიონალი პორტრეტისტი ყოფილიყო; პირიქით, იგი ცდილობდა ეპოვათ „अप्रელექსტური სილამაზის ტკბობა“, რათა თავის სუბიექტებს ემოციური რეზონანსი მიეღო, რომელიც მხოლოდ მსგავსებას სცდებოდა.

შორს არის მისი ნამუშევარი „Cowdray Park“, რომელიც თავად ფრიმ მიიჩნია თავის ყველაზე სრულყოფილ მხატვრულ განცხადებად — დაკვირვებისა და ექსპრესიული ფერის ჰარმონიული შერწყმა. მისი 1919 წლის ნახატი „Still Life with T'ang Horse“ აბსტრაქციისკენ გადადგმულ მნიშვნელოვან ნაბიჯად ითვლება, რომელიც კუბიზმისა და ექსპრესიონიზმის გავლენას აჩვენებს თავისი ფრაგმენტული ფორმებითა და დინამიკური კომპოზიციით. ფრიმ შემოიტანა შემოქმედებითი ენერგია კერამიკაშიც, შექმნა ისეთი ნამუშევრები, როგორიცაა „Blue glazed side or fruit plate“, რაც მოწმობს მის ინტერესს ხელოსნობისა და ფორმალური დიზაინის მიმართ, რაც ავსებდა მის ფართო მხატვრულ ხედვას.

მარადიული გავლენა და ფორმალისტური მემკვიდრეობა

როჯერ ფრის გავლენა ბრიტანულ ხელოვნებაზე შეუფასებელია. კენეთ კლარკმა იგი ცნობილად მოიხსენებია, როგორც „რასკინის შემდეგ ყველაზე დიდი გავლენა გემოვნებაზე“, რაც მისი უნარის დასტურია, შეეცვალა ესთეტიკური პრეფერენციები ანგლოსაქსონულ სამყაროში. მისმა ნაშრომებმა, განსაკუთრებით კი ესთეტიკის შესახებ მისმა გავლენიანმა ესემ, ჩამოაყალიბა ფორმალისტური მიდგომა ხელოვნების აღფრთოვანებისადმი — აქცენტი visual ელემენტებზე ნარატიულ შინაარსზე მეტად — რაც დღესაც ეხმიანება მეცნიერებსა და ხელოვანებს.

კრიტიკული წვლილის მიღმა, ფრის გავლენა დიზაინის სფეროზეც გავრცელდა Omega Workshops-ში მისი მონაწილეობის მეშვეობით. 1913 წელს დაარსებული ეს კოოპერატიული წამოწყება მიზნად ისახავდა ყოველდღიური ცხოვრებისთვის ხელმისაწვდომი და ესთეტიკურად სასიამოვნო საგნების შექმნას, რაც შლის საზღვრებს ლამაზ ხელოვნებასა და გამოყენებით ხელოვნება შორის. ფრის თავდადება თანამედროვე ხელოვნების პოპულარიზაციისთვის გზა გაუკვალა ბრიტანეთში ავანგარდის მოძრაობების უფრო მეტი აღიარებისა და გაგებისათვის, რითაც განამტკიცა მისი ადგილი ხელოვნების ისტორიაში — როგორც ვიზიონერისა, რომელმაც გაბედა ტრადიციული ნორმების გამოწვევა და ბრიტანული თვალები ახალი მხატვრული ეპოქის შესაძლებლობებისთვის გახსნა.