Desert Sound

ფერებში নিমალული ცხოვრება: კენეთ ნოლენდის სამყარო

კენეთ კლიფტონ ნოლენდი, სახელი, რომელიც ფერების ველის (Color Field) მხატვრობის ცოცხალ ენერგიასთან და ვაშინგტონის ფერის სკოლის საკვანძო ფიგურასთან არის ასოცირებული, მთელ ცხოვრებას ხელოვნების ყველაზე არსებით ელემენტებამდე დაყვანას მიუძღვნა – ფერს, ფორმასა და სივრცულ ურთიერთობებს. 1924 წელს ჩრდილოეთ კაროლინაში, ასჰვილში დაბადებული ნოლენდის გზა მუდმივი ძიებისა და ინოვაციის პროცესი იყო; მან განავითარა თავისი სტილი აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმიდან ფორმირებული ტილოების გარდამტეხ გამოყენებამდე, რამაც აბსტრაქტული ფერწერის საზღვრები ხელახლა განსაზღვრა. მისი შემოქმედება არ ეხებოდა მხოლოდ იმას, თუ რას *ხატავდა* იგი, არამედ იმას, თუ როგორ ააშკარავებდა თავად ფერს, რაც მას საშუალებას აძლევდა, სუნთქავდეს და რეზონირებდეს საგულდაგულოდ გააზრებულ კომპოზიციებში.

ადრეული გავლენები და მხატვრული ფორმირება

ნოლენდის მხატვრული მიდრეკილებები ადრეული ასაკიდანვე ყალიბდებოდა, რადგან იგი ისეთ ოჯახში გაიზარდა, სადაც მუსიკასა და ხელოვნებას დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. ამ ადრეულმა გამოცდილებამ საფუძველი ჩაუყარა მის მთელი ცხოვრების მანძილზე არსებულ ესთეტიკურ ძიებას. მისი ფორმალური სწავლება დაიწყო მეორე მსოფლიო ომის დროს აშშ-ის სამხედრო-საჰაერო ძალებში სამსახურის შემდეგ, როდესაც G.I. Bill-ის მეშვეობით შეძლო ბლექ მაუნტეინ კოლეჯში სწავლა – ინსტიტუცია, რომელიც მხატვრული ექსპერიმენტების ეპიცენტრად ითვლებოდა. სწორედ აქ შეხვდა ნოლენდს გარდამტამი გავლენები: ისეთმა მასწავლებლებმა, როგორმაც ილია ბოლოტოვსკიმ, გააცნეს მას ნეოპლასტიციზმის პრინციპები და პიტ მონდრიანის შემოქმედება, ხოლო იოზეფ ალბერსმა ჩაუნერგა ბაუჰაუსის თეორიის ღრმა გააზრება და ფერული აღქმის უდიდესი გავლენა. ეს ფუნდამენტური გაკვეთილები მისი მხატვრული ფილოსოფიის ქვაკუთხედ menjadi.

შემდგომმა პერიოდმა, როდესაც იგი პარიზში ოსიპ ზადკინესთან სკულპტურას სწავლობდა, კიდევ უფრო გააფართოვა ნოლენდის ჰორიზონტები, რაც მისი პირველი სოლო გამოფენითა და ევროპულ ხელოვნების სცენასთან შეხებით გამოიხატა. თუმცა, სწორედ ამერიკაში მომხდარმა გადამწყვეტმა შეხვედრამ მიიყვანა იგი საკუთარი საფირმო სტილისკენ. 1953 წელს კლემენტ გრინბერგმა ნოლენდს – მორის ლუისთან ერთად – გააცნო ჰელენ ფრანკენთალერის რევოლუციური „დალბობისა და შეღებვის“ (soak-stain) ტექნიკა. ეს მეთოდი, რომელიც გულისხმობდა გაზავებული საღებავის პირდაპირ დაუმუშავებელ ტილოზე დატანას, გარდამტეხ მომენტად იქცა; მან ფერი ტრადიციული ფუნჯის დარტყმების შეზღუდვებისგან გაათავისუფლა და იგი თავად ქსოვილის განუყოფელ ნაწილად აქცია.

სტილის ევოლუცია: წრეები, შევრონები და ფორმირებული ტილოები

ნოლენდმა და ლუისმა ენთუზიაზმით მიიღეს ფრანკენთალერის ტექნიკა და დაიწყეს ფერების ველის მხატვრობის ერთობლივი კვლევა. ამ პერიოდის ნოლენდის ადრეული ნამუშევრები ხასიათდება თვალშისაცემ კონცენტრული წრეებით, რომლებსაც ხშირად „მიზნადსასროლებს“ უწოდებენ. ეს არ იყო მხოლოდ მიზნადსასროლის გამოსახვა; ეს იყო კვლევა გამოსახულებასა და ტილოს კიდეს შორის ურთიერთობაზე, სადაც გამოყენებული იყო ფერების მოულოდნელი და თამამი კომბინაციები ვიზუალური დაძაბულობისა და ოპტიკური ეფექტების შესაქმნელად. Beginning (1958) ამ ფაზის საუკეთესო მაგალითია, რომელიც წარმოაჩენს მის ოსტატობას ფერთა ინტერაქციასა და სივრციულ დინამიკაში.

დაახლოებით 1958 წლიდან ნოლენდმა დაიწყო ლუისის მხატვრული ტრაექტორიიდან გადახრა და შევრონებისა (chevron) და ზოლების ექსპერიმენტებს მიჰყვა. ამან გამოიწვია გადასვლა უფრო სტრუქტურირებული კომპოზიციებისკენ, თუმცა სუფთა ფერზე აქცენტი შენარჩუნებული დარჩა. თუმცა, სწორედ ფორმირებული ტილოების პიონერულმა გამოყენებამ განამტკიცა მისი ადგილი ხელოვნების ისტორიაში. თავდაპირველად დიამანტებით ან შევრონებით ექსპერიმენტირების შემდეგ, ნოლენდი თანდათან გადავიდა ძალიან არარეგულარული ფორმებისკენ; მან ტილოს კიდეები წარმოაჩინა არა როგორც საზღვრები, არამედ როგორც სტრუქტურული ელემენტები, რომლებიც აქტიურად მონაწილეობდნენ მთლიან კომპოზიციაში და ეჭვქვეშ აყენებდნენ პიკტორული სივრცის ტრადიციულ წარმოდგენებს.

აღიარება და მარადიული მემკვიდრეობა

ნოლენდის ინოვაციურმა შემოქმედებამ მთელი მისი კარიერის განმავლობაში მნიშვნელოვანი აღიარება მოიპოვა. იგი წარმოდგენილი იყო კლემენტ გრინბერგის გავლენიან 1964 წლის გამოფენაზე, Post-Painterly Abstraction, რამაც ფერების ველის მხატვრობა თანამედროვე ხელოვნების სამყაროს უმსხვილეს ძალად აქცია. იმავე წელს, მან დაიკავა ამერიკული პავილიონის ნახევარი ვენეციის ბიენალეზე, რაც მის საერთაშორისო აღიარებას ადასტურებდა. მას მოჰყვა მსხვილი რეტროსპექტიული გამოფენები, მათ შორის 1977 წელს სოლომონ რ. გუგენჰაიმის მუზეუმში. შემდგომმა საერთაშორისო გამოფენებმა, მათ შორის 2006 წლის ლონდონის ტეიტის გამოფენამ, გააგრძელა მისი წვლილის ქერიგება.

1970-იან და 80-იან წლებში ნოლენდი დაუღალავად აუმჯობესებდა ფორმირებული ტილოების მიდგომას, ქმნიდა სულ უფრო რთულ სტრუქტურებს ფერის დახვეწილი კონტროლით. იგი დარჩა აბსტრაქციის საზღვრების გაფართოების ერთგული მხარდამჭერი, რაც ხელოვანთა თაობებს შთაგონებას აძლევდა. კენეთ ნოლენდი გარდაიცვალა 2010 წელს, დატოვა მემკვიდრეობა, როგორც ფერების ველის მხატვრობის ცენტრალურ ფიგურამ, ვაშინგტონის ფერის სკოლის ლიდერმა და ინოვატორმა, რომელმაც ფუნდამენტურად გააფართოვა აბსტრაქტული ხელოვნების შესაძლებლობები. მისი შემოქმედება დღესაც რეზონირებს და გვახსენებს ფერის ძალას, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს ემოცია, შეცვალოს აღქმა და ხელახლა განსაზღვროს ჩვენი წარმოდგენა სივრცეზე.

მარადიული გავლენა

• ნოლენდის გავლენა სცილდება მის თანამედროვეებსაც და დღესაც შთაგონების წყაროდ არის მხატვრებისთვის, რომლებიც აბსტრაქციას, ფერების თეორიასა და სივრცულ ურთიერთობებს იკვლევენ.
• ფორმირებული ტილოების პიონერულმა გამოყენებამ შეცვალა ფერწერის ტრადიციული წარმოდგენები და ხელოვნური გამოხატვის ახალი გზები გახსნა.
• როგორც ვაშინგტონის ფერის სკოლის საკვანძო ფიგურად, მან ხელი შეუწყო გამორჩეული ამერიკული ხმის ჩამოყალიბებას აბსტრაქტული ხელოვნების ფართო კონტექსტში.