Joan Guillemí: Kataloński głos w duszy skrzypiec
Joan Guillemí, nazwisko być może mniej znane niż Stradivari czy Guarneri, reprezentuje jednak przełomowy moment w historii hiszpańskiego lutnictwa. Urodzony w Barcelonie w 1702 roku i tragicznie zmarły w tym samym mieście w 1769 roku, Guillemí nie był jedynie rzemieślnikiem; był wizjonerem, mostem łączącym ugruntowane tradycje Włoch z rozkwitającym krajobrazem muzycznym jego ojczyzny. Jego dziedzictwo kryje się nie tylko w wyśmienitych instrumentach, które stworzył, ale także w odważnych eksperymentach z formą i stylem, które ukształtowały katalońskie dziedzictwo muzyczne dla przyszłych pokoleń. Jego historia nierozerwalnie splata się z tętniącą życiem sceną artystyczną i kulturalną Barcelony XVIII wieku – okresu naznaczonego zarówno intelektualnym fermentem, jak i politycznym napięciem.Wczesne lata i okres terminowania
Droga Joan Guillemí rozpoczęła się wewnątrz rodziny głęboko zakorzenionej w rzemiośle. Jego ojciec, Rafael Guillamí, był szanowanym stolarzem, co zapewniło Joanowi wczesny kontakt z niezwykle precyzyjnymi technikami obróbki drewna – umiejętnościami, które bez wątpienia wpłynąły na jego późniejszą pracę nad instrumentami. Choć szczegółowe informacje na temat jego formalnego wykształcenia pozostają nieuchwytne z powodu historycznych dokumentów utraconych podczas pożarów i grabieży w archiwach katedry w Barcelonie, wierzy się, że doskonalił on swoje umiejętności w miejskim cechu cieśli („Gremi de fusters de Barcelona”). Badania przeprowadzone przez Joan Pellisę wykazały, że nazwisko Guillamí sięga XVI wieku, co sugeruje wielowiekową tradycję rodzinną. Guillemí początkowo podążał bardziej konwencjonalną ścieżką, studiując złotnictwo obok swoich artystycznych aspiracji – był to kompromis wypracowany z ojcem, aby pogodzić praktyczność z pasją. To podwójne wykształcenie zetknęło go z różnorodnymi materiałami i technikami, co ostatecznie wzbogaciło jego zrozumienie konstrukcji instrumentów.
Podwójne podejście: Neapolitańskie wpływy spotykają włoską wielkość
Najważniejszy wkład Guillemí w sztukę lutniczą przejawia się w jego nowatorskich projektach skrzypiec. Artysta nie ograniczał się do prostego kopiowania istniejących wzorców; zamiast tego dokonał twórczej syntezy elementów pochodzących z różnych szkół budowy instrumentów, tworząc dzieła, które były jednocześnie głęboko zakorzenione w katalońskiej tożsamości i nasycone tradycjami Italii, a w szczególności stylu neapolitańskiego. W swojej twórczości realizował dwa główne nurty: tworzył skrzypce o mniejszej skali, odzwierciedlające kompaktowe wymiary tak cenione w Neapolu, oraz modele większe, czerpiące inspirację z dokonań wybitnych włoskich mistrzów, takich jak Antonio Stradivari oraz szkoły neapolitańskiej. To dualistyczne podejście świadczyło o jego niezwykłej wrażliwości na muzyczne niuanse oraz o głębokiej potrzebie uchwycenia unikalnych właściwości tonalnych, z którymi nierozerwalnie wiąże się każdy rozmiar i styl instrumentu. Przypuszcza się również, że istotną rolę odegrał wpływ Genui, będącej kluczowym partnerem handlowym Barcelony, o czym świadczy adaptacja genueńskich wzorców wycinania menzur – detal ten jeszcze bardziej wyróżnia jego instrumenty na tle innych.Dowody i uznanie: Archiwum Tarisio
Dokumentacja dotycząca życia Guillemí’ego pozostaje fragmentaryczna, co odzwierciedla wyzwania, z jakimi mierzą się badacze analizujący pracę rzemieślników z XVIII wieku. Niemniej jednak, skrupulatne badania przeprowadzone w archiwach Tarisio, wiodącego międzynarodowego dystrybutora specjalizującego się w antycznych instrumentach smyczkowych, rzuciły kluczowe światło na jego twórczość. Dogłębna analiza dwóch hiszpańskich instrumentów z rodziny Guillamí – skrzypiec oraz altówki – dokonana przez Jorge Pozasa, ujawnia niezwykłe podobieństwa do modeli Stradivari’ego, przy jednoczesnym zachowaniu charakterystycznych, katalońskich cech. Obecność sygnatury „GVILLAMI”, wyraźnie umieszczonej w pobliżu duszy instrumentu, służyła jako niejednoznaczny znak rozpoznawczy dzieł Guillemí’ego. Co więcej, kunszt rzemieślniczy widoczny w tych instrumentach – od misternie rzeźbionych menzur po precyzyjnie wycięte otwory rezonansowe oraz wykorzystanie lokalnego drewna – stanowi żywe świadectwo jego mistrzostwa w tej sztuce. Odkrycie podobnych znaków na późniejszych instrumentach sugeruje, że ta tradycja przetrwała długo po jego śmierci.