იოჰან ფრიდრიხ ოვერბეკი

რელიგიური აღორძინებისადმი მიძღვნილ ცხოვრებას

იოჰან ფრიდრიხ ოვერბეკი, სახელი, რომელიც ნაზარენების მოძრაობასა და მე-19 საუკუნის გერმანულ რომანტიზმს არის სინონიმური, უფრო მეტი იყო, ვიდრე უბრალოდ მხატვარი; იგი იყო სულიერი მაძიებელი, რომელსაც სჯეროდა, რომ ხელოვნება სწორედ ის გასაღები იყო, რომელიც რწმენასა და მორალურ მთლიანობას დაუბრუნებდა სამყადროს, რომელსაც იგი სულ უფრო მეტად გახრწნილს აღიქვამდა. 1789 წელს გერმანიის ქალაქ ლუბეკში დაბადებული ოვერბეკის აღზრდა პროტესტანტი მღვდლების ოჯახში მასში ღრმა ღრმად დაუღესტავდა სიმადგრე და ინტელექტუალური სიმკაცრე, რაც მთელ მის შემოქმედებით მოგზაურობას გაატარებდა. მისი მამა, ქრისტიან ადოლფ ოვერბეკი, არა მხოლოდ პატივსაცემი იურიდიული მეცნიერი, არამედ პოეტი და მისტიკოსიც იყო, რაც შექმნიდა გარემოს, სადაც რაციონალიზმი და რწმენა თანაბრად დაფასებული იყო. სწორედ ამ საფუძველმა ჩამოაყალიბა ახალგაზრდა იოჰანის მსოფლმხედველობა და აიძულა იგი ენატრებოდა ის, რაც ხელოვნებამ წაართვა საკუთარი წმინდა დანიშნულება და ღვთის დიდებისთვის აღდგენილ იქნებოდა.

ვენის იმედგაცრუებიდან რომის რენესანსამდე

ოვერბენკის ფორმალური სახელოსნო ვენის fine arts აკადემიაში დაიწყო 1806 წელს, ჰაინრიხ ფიუგერის მეთვალყურეობის ქვეშ. მიუხედავად იმისა, რომ იგი მონდომებით ეუფლებოდა ნეოკლასიციზმის პრინციპებზე დაფუძნებულ ტექნიკურ უნარებს, მასში თანდათან იზრდებოდა იმედგაცრუება. აკადემიის აქცენტი სეკულარულ თემებზე და სულიერი სიღრმის ნაკლებობა მისთვის უკმაყოფილოებად იქცა; მხატვრული გარემო მისთვის უხეშ world-view-დ და უნებართვოდ მოგონებად ეჩვენებოდა, რაც რადიკალურად ეწინააღმდეგებოდა იმ სიწმინდესა და მოკრძალებას, რაც მას ხელოვნებისგან ველოდებოდა. ამ უკმაყოფილებამ გააძლიერა მისი რწმენაც, რომ ევროპულმა ხელოვანმა თავისი ჭეშმარიტი გზა საუკუნეಗಳ წინ დაკარგა და სოციალური ცვლილებებისა თუ განმანათლებლობის იდეების შედეგად ქრისტიანული ორიენტაცია დათმო. მას სურდა დაბრუნება ადრეული იტალიური რენესანსის პრინციპებთან – რაფაელის, პერუჯინოს, პინტურიკიოსა და ფრანჩესკო ფრანკიას შემოქმედებამდე – ხელოვანებამდე, რომელთაც, მისი აზრით, ნამდვილი სულიერი ხედვა გააჩნდათ. 1809 წელს, ფრანც ფორრთან ერთად, ოვერბეკმა დაარსა წმინდა ლუკას ძმობა – მხატვრულთა братство, რომელიც მიძღვნილს იყო პატიოსან შრომას, ღრმა რწმენისა და თანამედროვე ტენდენციების უარყოფას. მათმა რადიკალურმა შეხედულებებმა ვენის აკადემიადან გამოსვლა გამოიწვია, თუმცა ეს იყო შეწირვა, რომელიც მათ საკუთარი იდეალებისთვის ნებაყოფლობით გადაიხადეს. გადამწყვეტი მომენტი 1მ10 წელს დადგა, როდესაც ოვერბეკი რომში გადავიდა, რაც მისი შემოქმედებითი საქმიანობის მთავარ ცენტრად იქცა თითქმის ექვსი ათწლეულისთვის.

ნაზარენები და მხატვრული საზოგადოება

რომმა ოვერბეკისა და მისი თანამებრძოლებისთვის – მათ შორის პეტერ ვონ კორნელიუსის, ფრიდრიხ ვილჰელმ შადოვისა და ფილიპ ვეიტისათვის – შექმნა ნოყიერი გარემო სან-ისიდოროს ძველ ფრანცისკანული კონვენტში საერთო ცხოვრებისა და მუშაობის სივრცის მოსამწყობად. ამ კოლექტივმა დაიმსახურა ეპითეტი „ნაზარენები“, რაც მათ იმ ცხოვრების სტილს ასახავდა, რომელიც ადრეული ქრისტიანული თემების შეხსენებას იწვევდა. მათი მხატვრული პრინციპები ხაზს უსვამდა შრომისმოყვარეობას, მორალურ მთლიანობას და ანტიკური წარმართობისა თუ მაღალი რენესანსის ყალბი ღირებულებების შეგნებულ უარყოფას. ისინი შთაგონებას ეძებდნენ არა მიკელანჯელოს ან რაფაელის გვიანდელ ნამუშევრებში, არამედ უფრო ადრეული ოსტატების, მაგალითად ფრა ანჯელიკოს, სიმარტივესა და ღმერთმსახურებაში. 1813 წელს ოვერმბეკის სულიერი მოგზაურობა რადიკალურად შეიცვალა კათოლიკეობის მიღებით – აქტმა, რომელმაც, მისი რწმენით, მის ხელოვნებას განახლებული მიზანი და „ქრისტიანული მონათლობა“ შესძინა. ეს გაღრმავებული რწმენა მისი მხატვრული გამოხატვის განუყოფელი ნაწილი გახდა და განსაზღვრა მისი თემებისა და სტილის არსი.

ფრესკები, საიდუმლოებანი და მარადიული მემკვიდრეობა

ოვერბეკის კარიერა რომში აყვავდა, რაც აღსანიშნავი შეკვეთებით გამოიხატა, რომლებმაც მისი იდეები მატერიალურ ფორმაში გადაიტანეს. 1818 წლის ფრესკებმა პალაცო ცუკარის (კასა ბარტოლდის) ಗೋგალზე, რომლებიც იოსების ისტორიის ეპიზოდებს ასახავდა, წარმოაჩინა მისი ზედმიწევნითი ტექნიკა და ნარატიული ოსტატობა. მისი წვლილი კასინო მასიმოს ფრესკებში (1818-1830), განსაკუთრებით კი „გოდფრიდ დე ბუიონისა და პეტრე ერმობის შეხვედრაში“, რომელიც ტასოს *იერუსალიმი დაპყრობილის* შთაგონებით შეიქმნა, აჩვენა მისი უნარი, ისტორიული სცენები რელიგიური სიმბოლიზმით გაამდიდროს. თუმცა, სწორედ ფრესკამ „წმინდა ფრანცის ხილვა“, რომელიც ასის მახლობლად მდებარე ბაზილიკაში შეიქმნა (1ЛЬ30), ყველაზე სრულად გამოხატა ოვერბეკის ერთგულება რელიგიური თემების პატივისცემითა და სიცხადით წარმოსადგენად. შესაძლოა, მისი ყველაზე ამბიციური პროექტი იყო „შვიდი საიდუმლოს“ (Seven Sacraments) სერია, რომელიც 1862 წელს დაიწყო – მონუმენტური ფერწერების ციკლი, რომლის მიზანიც იყო სულიერი ჭეშმრიტების გადმოცემისას გამოსახულებების დიდაქტიკური ძალის აღდგენა. იოჰან ფრიდრიხ ოვერბეკი რომში 1869 წელს გარდაიცვალა, დატოვა მემკვიდრეობა, რომელმაც ღრმად მოახდინა მე-19 საუკუნის რელიგიური ხელოვნების გავლენა. მან მხარი დაუჭირა სულიერებისა და მორალური ღირებულებების აღორძინებას და შთაგონების წყაროდ იქცა თაობათაათვის. მისი თავდადება ფრესკულ ტექნიკას ამ ძველ მედიუმსაც კი დაუბრუნა სიცოცხლე, ხოლო ნაზარენების მოძრაობის პრინციპებისადმი მისი ურყევი ერთგულება დღემდე ეხმიანება მათ, ვისაც სჯერა ხელოვნების ძალისა, რომლის მეშ ეპოს სული აღამაღლოს. 1864 წელს იგი ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის უცხოელ პატივსაცემ წევრად აირჩიეს. მისი დისშვილი, იოჰანეს ოვერბეკიც კი მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს კლასიკური ხელოვნებისა და კულტურის შესწავლაში ლეიპციგის უნივერსიტეტის არქეოლოგიის პროფესორის სტატუსით.