ადრეული ცხოვრება და სახელოვნებო საფუძვლები
დმიტრი გრიგორიევიჩ ლევიტსკი, რომელიც 1735 წელს კიევში დაიბადა, წარმოშობით უკრაინის ღრმად ფესვგადგმული სახელოვნებო ტრადიციების მემკვიდრე იყო. მისი მამა, გრიგორი კირილოვიჩ ლევიტსკი-ნოსი, არა მხოლოდ მღვდელი, არამედ დახვეწილი გრავერი და ფერწერელიც იყო, რომელიც ახალგაზრდა დმიტრისთვის ვიზუალური გამოხატვის სამყაროში პირველ გზამკვლევად იქცა. ამ ადრეულმა სწავლებამ გადამწყვეტი საფუძველი ჩაუყარა მის ნიჭს, რაც მას დეტალებისადმი მოწიწებისა და ფორმის ვითარებადი აღქმის უნარს აუმჯობესებდა. ოჯახის გადასვლამ სანქტ-პეტერბურგში, დაახლოებით 1758 წელს, გარდამტეხი მომენტი შექმნა და მას გზა გაუხსნა პრესტიჟული აკადემიური სწავლებისათვის, სახელovებო ოსტატ ალექსეი ანტროპოვთან. ანტროპოვის გავლენა უდიდესი აღმოჩნდა; მან ლევიტსკის შემოიტანა ის ობიექტურობა, რომელიც მოგვიანებით მისი სიმწიფის სტილის მთავარ ნიშნად იქცა.
აღზევება და აკადემიური აღიარება
ლევიტსკის გზა მხოლოდ ოსტატობის სწავლით არ შემოიფარგლებოდა. მან წუთყვადი ცოდნა მიიღო სხვა დიდოსტატებისგან, მათ შორის ლუი ლაგრენესგან სანქტ-პეტერბურგის ხელოვნების აკადემიაში, რაც კიდევ უფრო დახვეწა მის ტექნიკას. მისი შემოქმედებითი გარღვევა 1770 წელს მოხდა, როდესაც იმპერიულ ხელოვნების აკადემიაში ექვსი პორტრეტის გამოფენა გაიმართა. ეს ნამუშევრები მხოლოდ ტექნიკურ ოსტატობას კი არ წარმოაჩენდა, არამედ ასხივებდა იმ გამორჩეულ არისტოკრატულ სენსიტიურობას, რომელმაც ღრმა გამოძახილგამავალი ძალა მოახდინა ეკატერინე II-ის რუსეთის სასწაულო წრეებში. განსაკადრად შთამბეჭდავი აღმოჩნდა აკადემიის დირექტორისა და პირველი რექტორის, ალექსანდრე კოკორინოვის პორტრეტი, რამაც ლევიტსკის აკადემიკოსის სტატუსი და პორტრეტული ფერწერის პროფესორის თანამდებობა მიაკუთვნა იმავე ინსტიტუტში, სადაც თავად ოდესღაც სტუდენტი იყო. ამ დანიშვნამ განამტკიცა მისი ადგილი რუსეთის წამყვან ხელოვანთა შორის.
სმოლნის ინსტიტუტის სერია: ახალგაზრდობისა და იდეალიზმის პორტრეტები
შესაძლოა, ლევიტსკის ყველაზე აღიარებული მიღწევა 1772-დან 1776 წლამდე სმოლნის ქალწგულთა ინსტიტუტისთვის ეკატერინე II-ის მიერ შეკვეთილი პორტრეტების სერიაა. ეს არ ყოფილა მხოლოდ მსგავსებათა ასახვა; ეს იყო ახალგაზრდული სათნოების, ელეგანტურობისა და პოტენციალის საგულდაგულოდ კონსტრუირებული რეპრეზენტაცია. თითოეული პორტრეტი ასახავს მოსწავლეს სხვადასხვა აქტივობაში – ცეკვაში, მუსიკაში, დრამატულ წარმოდგომებში – რაც ქმნის განათლებისა და სამოთასი სულიერების იმ იდეალებს, რომელთა პოპულარიზაციასაც ეკატერინე ამ ინსტიტუტის მეშვეობით ცდილობდა. ევროპული ფორმალური პორტრეტის გავლენით შექმნილი კომპოზიციური სტრუქტურა ხაზს უსვამდა თითოეული პერსონაჟის ღირსებასა და მნიშვნელობას, ხოლო სინათლისა და ფერის ოსტატური გამოყენება ამ არისტოკრატულ ყოფნის სცენებს ცოცხალ სიცოცხლეს სძენდა. ეს ტილოები მხოლოდ ისტორიული დოკუმენტები არ არის; ისინი მე-18 საუკუნის რუსული საზოგადოების მისწრაფებებისა და ღირებულებების ფანჯრებია.
დახვეწილი სტილი და მარადიული მემკვიდრეობა
ლევიტსკის ხელოვნება ხასიათდებოდა საოცრებითი უნარით, რომლის მეშვეობითაც ის თავისი სუბიექტების არა მხოლოდ ფიზიკურ მსგავსებას, არამედ მათ შინაგან ბუნებასაც ასახავდა. იგი გასცდა მხოლოდ რეპრეზენტაციას და თავის პორტრეტებს ფსიქოლოგიური სიღრმისა და სოციალური ნიუანსების შეგრძნობას სძენდა. მისი ტექნიკა უნაკლო დეტალიზაციას და ნატიფ შტრიხებს აერთიანებდა, რაც ქმნიდა გამოსახულებებს, რომლებიც ერთდროულად რეალისტურიც იყო და იდეალიზებულიც. მიუხედავად იმისა, რომ იგი სიცოცხლის განმავლობაში დიდ წარმატებას სარგებლობდა, მოგვიანებით ფინანსურმა სირთულეებმა შეძრწუნა მისი ცხოვრება. მხედველობის დაქვეითებამ 1790-იან წლებში აიძულა იგი შეემცირებინა ფერწერის აქტივობა, თუმცა ის მაინც რჩებოდა აკადემიის ცხოვრების ნაწილად, როგორც საბჭოს წევრი. ამ გამოწვევების მიუხედავად, ლევდავსკი დატოვა მარადიული მემკვიდრეობა, როგორც რუსეთის ერთ-ერთი უდიდესი პორტრატისტი, ფედორ როკოტოვისა და ვლადიმერ ბოროვიკოვსკის მსგავსად.
ისტორიული მნიშვნელობა და მარადიული მიმზიდველობა
ლევიტსკის შემოქმედება შემოგვაქვს ფასდაუდებელ ინფორმაციას რუსული არისტოკრატიის ცხოვრებისა და ღირებულებების შესახებ სოციალური და პოლიტიკური ცვლილებების მნიშვნელოვანი ეპოქის დროს. მისი პორტრეტები არ არის მხოლოდ ლამაზი ობიექტები; ისინი ისტორიული არტეფაქტებია, რომლებიც ასახავს ელიტარული კლასის განვითარებად გემოვნებას, მის მისწრაფებებსა და თვითაღქმას. რეალიზმისა და იდეალიზმის ბალანსის შენარჩუნების მისი უნარი, ტექნიკურ ოსტატობასთან ერთად, მას რუსული პორტრეტულ ხელოვნების განმსაზღვრელ ფიგურად აქცევდა. დღეს ლევიტსკის ტილოები კვლავაც აღფრთოვანებას იწვევს თავისი ელეგანტურობით, ფსიქოლოგიური სიღრმითა და მარადიული სილამაზით. ისინი გვაძლევენ საშუალებას შევიხედოთ წარსულ ეპოქაში და შეგვახსენოთ ხელოვნების ძალა, რომელსაც შეუძლია ასახოს არა მხოლოდ გარეგნობა, არამედ მთელი დროის სული.
