არტურ ჰეიგეიტ მაკმურდო

თანამედროვე სტილის პიონერი: არტურ ჰეიგეტ მაკმურდოს ცხოვრება და მემკვიდრეობა

არტურ ჰეიგეტ მაკმურდო, რომელიც 1851 წლის 12 დეკემბერს, მიდლესექსში, ედმონტონში დაიბადა, საკვანძო ფიგურად გამოიკვეთა, რომელმაც „ხელოვნებისა და ხელოსნობის“ (Arts and Crafts) მოძრაობის იდეალებს არტ ნუვოს (Art Nouveau) ჩასახულ ესთეტიკას შეაკავშირა. როგორც პროგრესული არქიტექტორი და დიზაინერი, მისი გავლენა ვიქტორიანული ინგლისის ფარგლებს ბევრად სცილდებოდა და მთელ ევროპაში აყალიბებდა მხატვრულ შეგრძნებებს. მაკმურდო არ იყო მხოლოდ ხელოვანი; ის იყო ვიზიონერი, რომელიც ცდილობდა შეერთებოდა ხელოვნების სხვადასხვა ფორმები, ამაღლებულიყო ხელოსნობას და ყოველდღიურ საგნებს სილამაზითა და შინაარსით შეესძენა. მისი ადრეული განათლება ფელსტედის სკოლაში საფუძველი გახდა, თუმცა სწორედ სტაჟირებებმა – ჯერ ტ. ჩატფილდ კლარკთან, შემდეგ კი უფრო მნიშვნელოვანად, გოთიკური რენესანსის არქიტექტორ ჯეიმს ბრუკსთან – ჩამოაყალიბა მისი ზედმიწევნითი მიდგომა. ბრუკსმა მას „მეთოდური სიზუსტე“ დაუწუნა, რაც მაკმურდოს შემოქმედების ნიშნად და მისი ორგანიზაციული უნარების მამოძრავებელ ძალად იქცა. გადამწყვეტი გამოცდილება 1ად 1873 წელს მიიღო, როდესაც ჯონ რუსინის ლექციებს ესწრებოდა, რასაც მოჰყვა მოგზაურობა იტალიაში ამ გავლენიან კრიტიკოსთან ერთად 1874 წელს. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად რუსინის პრინციპებით წარმართავდა თავს, სწორედ ფლორენციის რენესანსულმა ხელოვნებამ მოხიბლა მაკმურდო და გაუღვიერა მთელი ცხოვრების მანძილზე გატაცება რთული დეტალებისა და ჰარმონიული ფორმების მიმართ.

სენჩურის გილდია: ხელოვნებრივი ინოვაციების კერა

1874 წელს მაკმურდომ ლონდონში დაამყარა თავისი არქიტექტურული პრაქტიკა, თუმცა სწორედ 1882 წელს „არტისტთა სენჩურის გილდიის“ (Century Guild of Artists) დაარსებამ განამტკიცა მისი ადგილი ხელოვნების ისტორიაში. ჰერბერტ პერსი ჰორნთან პარტნიორობით, მან შექმნა კოლექტივი, რომელიც არავის ჰგავდა. გილდია არ იყო მხოლოდ ხელოვანთა ასოციაცია; ეს იყო ჰოლისტიკური საწარმო, რომელიც მიზნად ისახავდა მხატვრული წარმოების ყველა დარგის ამაღლებას – არქთექტურიდან და ავეჯის დიზაინიდან დაწყებული, შუშის მოღებვით, კერამიკით, ხეზე ნაკలადობით და ლითონის დამუშავებით დასრულებული. მისი ფილოსოფიის ბირთვი „შენობათა დეკორაციის ღირსების“ აღდგენა და დიზაინერებსა და ხელოსნებს შორის თანამშრომლობის ხელშეწყობა იყო. მაკმურდო აქტიურად მონაწილეობდა გილდიის ნებისმიერ პროდუქტში, თავად ეუფლებოდა სხვადასხვა ტექნიკას ხარისხისა და მხატვრული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად. სენჩურის გილდია სთავაზობდა სახლებისა და შენობების სრულ ავეჯის სქემებს, რაც ხელოვანებს მოუწოდებდა, ჩართულ ყოფილიყვნენ როგორც კონცეფციის, ისე აღსრულების პროცესში. ეს ერთიან დიზაინზე ორიენტირებული მიდგომა რევოლუციური იყო თავისი დროისთვის და ეჭვქვეშ აყენებდა ლამაზი ხელოვნებისა და გამოყენებითი ხელოვნების გამიჯვნას. ლონდონის ჯანმრთელობის გამოფენაზე (1884) წარმოდგენილმა ნამუშევრებმა თანდათან მოიპოვა ყურადღება და ჩამოაყალიბა განსაკუთრებული სტილი, რომელიც მალე გახდა „თანამედროვე სტილის“ (Modern Style) სინონიმი – ბრიტანული წინამორწგემდე არტ ნუვოსთვის.

არტ ნუვოს დაბადება: ყვავილოვანი მოტივები და „ვხტუნავი“ ხაზები

მაკმ एग्जामपुरს არტ ნუვოს განვითარებაში შეუმჩნეველი წვლილი არ აქვს. მიუხედავად იმისა, რომ თავად ტერმინი გარკვეული დროის შემდეგ ჩამოყალიბდა, მისი 1880-იანი წლების დასაწყისის დიზახები უკვე ავლენდა იმ ძირითად მახასიათებლებს, რაც მოგვიანებით მოძრაობის საფუძვლად იქცა. მისი 1882 წლის სკამის დიზაინი, თავისი ტრადიციული ჩარჩოებითა და დახვეწილი ფოთლური ორნამენტებით, ფართოდ მიჩნეულია სემინალურ ნამუშევრად – წინამორწგემედ იმ დენადი ხაზებისა და ორგანული ფორმებისა, რაც არტ ნუვოს საფირმო ესთეტიკად იქცა. კიდევ უფრო შთამბეჭდავი იყო მისი გრავიურული ტიტულიანი გვერდი *Wren's City Churches*-ისთვის (1883). ნიკოლაუს პევსნერმა ეს ნამუშევარი ცნობილად დაახასიათა, როგორც „არტ ნუვოს პირველი ნამუშევარი, რომლის კვალის অনცნობაც შესაძლებელია“, რითაც აღიარა მისი კავშირი როსეტისთან, ბერნ-ჯონსთან და, საბოლოოდ, უილიამ ბლეიკთან. სინუოზური ნაკადები და სტილიზებული ყვავილოვანი მოტივები, რომლებიც გვერდს აფორმებდა, წინასწარმეტყველებდნენ იმ „ვხტუნავი“ (whiplash) ხაზებს, რომლებიც მთელ ევროპაში არტ ნუვოს დიზაინის განუყოფელი ნაწილი გახდა. ეს ელემენტები მხოლოდ დეკორატიული არ იყო; ისინი წარმოადგენდნენ ვიქტორიანული რიგიდული ფორმალიზმის უარყოფას ნატურალისტური ფორმებისა და დინამიკური კომპოზიციების სასარგებლოდ. მაკმურდოს გავლენა გასცდა ინგლისის საზღვრებს და მიაღწია ბელგიურ ავანგარდულ ჯგუფებს, როგორიცაა *Les XX*, და შთაგონების წყაროდ იქცა ჰექტორ გიმარისთვის, ვიქტორ ჰორტასა და ჩარლზ რენი მაკინტოშისთვის.

გილდიის მიღმა: არქიტექტურული პროექტები და სოციალური შეშფოთება

მიუხედავად იმისა, რომ სენჩურის გილდია 1888 წელს დაიშალა, მაკმურდომ განაგრძო არქიტექტურული პროექტების განხორციელება, თუმცა უფრო მცირე მასშტაბით. მან შეასრულა ინტერიერის დიზაინის შეკვეთები – განსაკუთრებით Savoy Hotel-ში (188 एग्जामपुर) – და დააპროექტა სახლები კერძო კლიენტებისთვის, მათ შორის ჩელსეაში მორტიმერ მენპესისთვის. მისი საკუთარი სახლები ესექსში, განსაკუთრებით 8 Private Road, Enfield (1887) და Great Ruffins, Great Totham (1904), მისი დიზაინერული იდეების ლაბორატორიად გვევლინება. თუმცა, მაკმურდოს ინტერესები მხოლოდ ესთეტიკით არ შემოიფარგლებოდა. მას ღრმა სოციალური შეშფოთება ჰქონდა და მხარს უჭერდა ხელმისაწვდომ საცხოვრებელსა და საარჩევნო რეფორმას. ფაქტობრივად, ის 55 წლის ასაკში გადადგა აქტიური მხატვრული საქმიანობიდან, რათვად ამ მიზნების სრულად მიძღვნას; იგი გახდა გამორჩეული სოციალისტური მოღვაწე და დაწერა პამფლეტები შესაბამის თემებზე. ეს ცვლილება ასახავს უფრო ფართო ერთგულებას ხელოვნების გამოყენ terhadap პოზიტიური ცვლილებებისთვის – პრინციპს, რომელიც ღრმად არის ფესვგადგმული „ხელოვნებისა და ხელოსნობის“ ეთოსში.

მარადიული შთაბეჭდილება: მაკმურდოს წარუვალი მემკვიდრეობა

არტურ ჰეიგეტ მაკმურდო გარდაიცვალა 1942 წლის 15 მარტს, დატოვა მემკვიდრეობა, რომელიც დღესაც შთაგონების წყაროდ არის დიზაინერებისთვის. სენჩურის გილდიასთან მისი პიონერულმა ნამუშევრებმა ხელი შეუწყო უილიამ მორის იდეების გავრცელებას და გზა გაუკვალა არტ ნუვოს მოძრაობას. მისი აქცენტი ინტეგრირებულ დიზაინზე, ხელოსნობასა და ორგანულ ფორმებზე დღესაც რელევანტურია თანამედროვე ხელსაწერსა და არქიტექტურაში. უილიამ მორის გალერეა, რომელიც თავისი მენტორის ცხოვრებასა და შემოქმედებას ეძღვნება, ინახავს კოლექციას, რომელიც მოიცავს მაკმურდოს წვლილსთან დაკავშირებულ ნამუშევრებს, რაც მისი წარუვალი გავლენის დასტურია. ის არ იყო მხოლოდ არქიტექტორი ან დიზაინერი; ის იყო ცვლილების კატალიზატორი, ვიზიონერი, რომელსაც სჯეროდა ხელოვნების ძალის, რომელსაც შეუძლია შეცვალოს საზოგადოება – ნამდვილი თანამედროვე სტილის პიონერი და ბრიტანული დიზაინის ისტორიის საკვანძო ფიგურა.