Design for

ავტორი

ვიليამ მორისი

დაბადებული völlstow, გაერთიანებული სამეფო

ბუნებასა და რომანტიკაში ფესვგადგმული ცხოვრება

უილიამ მორისი, რომელიც 1834 წლის 24 მარტს, ესექსის ქალაქ უოლთამსტოში დაიბადა, კომფორტულ, შემოგროვებულ საშუალო ფენას წარმოადგენდა — გარემოებამ მას ის თავისუფლება მიჭრა, რომ პროფესიის ნაცვლად ვნებას მიჰყოლოდა. მამამისის წარმატებამ ფინანსთა სფეროში არა მხოლოდ უსაფრთხოება, არამედ ისეთი გარემო შექმნა, სადაც ესთეტიკური გრძნობები თავისუფლად შეიძლებოდა გაღვიძებოდა. მორისის ბავშვობა ღრმად იყო ფორმირებული მისი სახლის გარშემო არსებული ინგლისური სოფლის ლამაზებითა და შუა საუკუნეების რაინდობის ამბებით, რამაც საფუძველი ჩაუყარა მთელი ცხოვრების მანძილზე ბუნებრივი სილამაზისა და რომანტიკული ნარატივებისადმი ერთგულებას. ეს ადრეული გავლენები მხოლოდ სენტიმენტალური არ ყოფილა; მათ მისი შემოქმედებითი ფილოსოფიის საფუძველი შეადგინეს. ის არ იყო უბრალოდ დაფተកილი ბუნებით ან წარსულით — მას სწამდა მათი მორალური და ესთეტიკური უპირატესობის სწრაფად ინდუსტრიალიზებულ აწმყესთან შედარებით. ოქსფორდის უნივერსიტეტში მიღებულმა განათლებამ თავდაპირველად მას ადმინისტრაციული გზა დაუპირისპირა, თუმცა სწორედ უნივერსიტეტის ცოცხალ ინტელექტუალურ წრეებში დაიწყო მისი ჭეშმარიტი მოწოდების ფორმირება. იგი შეუერთდა „სეტს“ (The Set), სტუდენტთა ჯგუფს, რომელიც ხელოვნებით, ლიტერატურით და შუა საუკუნეების ისტორიით ინტერესდებოდა; სწორედ მაშინ დამყარდა მეგობრობა — განსაკადგენლად ედვარდ ბერნ-ჯონსთან — რამაც საფუძვლიანად შეცვალა მისი შემოქმედებითი ტრაექტორია. სწორედ ამ პერიოდში გაიცნო მან ჯონ რუსინის შემოქმედება, რომლის კრიტიკამ ინდუსტრიულ საზოგადოებას მიმართ და ხელოსნობისადმი ერთგულებამ მორისის მზარდ რწმენებში ღრმა გამოხმაურება ჰპოვა.

ხელოვნებისა და ხელოსნობის რევოლუცია

ოქსფორდის შემდეგ, არქიტექტურაში მოკლე დროით ჩაუღლელად გადავიდა ფერწერაზე, როდესაც მორისი და დანტე გაბრიელ როსეტისთან ერთად მურალების პროექტებზე დაიწყო მუშაობა. თუმცა, გადამწყვეტი მომენტი არა მხოლოდ მის კარიერაში, არამედ დიზაინის ისტორიაში, 1861 წელს „მორისი, მარშალი, ფოლკნერი და კომპანიის“ (Morris, Marshall, Faulkner & Co.) დაარსებად იქცა, რომელიც მოგვიანებით უბრალოდ „მორისი და კომპანიის“ (Morris & Co.) სახელით გახდა ცნობილი. ეს არ იყო მხოლოდ ბიზნეს წამოწყება; ეს იყო მცდელობა, შეექმნა ცხოვრების ახალი წესი, სადაც ხელოვნება ყოველდღიურობის ყველა ასპექტს მოიცავდა და ხელოსნობა ყველაფერზე მაღლა იწეოდა. ბერნ-ჯონსთან, როსეტისთან, ფილიპ ვებთან და სხვებთან ერთად, მორისი ცდილობდა ტრადიციული ტექნიკების აღმოფენას და სახლისთვის ლამაზი, კარგად დამზადებული ნივთების შექმნას. კომპანიის ადრეულ ნამუშევრებზე ღრმად მოახდინა გავლენა „წითელ სახლზე“ (Red House) — მორისის მიერ ვებისგან შეკვეთილ შენობაში, რომელიც განსახიერებდა ხელოვნებისა და ხელოსნობის იდეალს: შექმნილიყო ერთიანი ესთეტიკური გარემო ხელით ნაკეთი ავეჯითა და დეკორაციით. მორისი გახდა ხელოვნებისა და ხელოსნობის მზარდი მოძრაობის წამყვანი ხმა, რომელიც მხარს უჭერდა ხელნაკეთ ხელოსნობას, როგორც მასობრივი წარმოების დეჰუმანიზაციის საწინააღმდეგო საშუალებას. მას მთელი გულით სჯეროდა, რომ ხელოვნება ყველასთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო და არა მხოლოდ მდიდარი ელიტისთვის, და რომ იგი ყოველდღიურ ცხოვრებაში უნდა იქნეს ინტეგრირებული — რადიკალური იდეა იმ დროს, როდესაც დიზაინი ხშირად ფუნქციიდან განცალკევებულად აღიქმებოდა. ეს ფილოსოფია სცდებოდა მხოლოდ ესთეტიკას; იგი ფესვგადგმული იყო ღრმა სოციალურ სინდისსა და მუშა ადამიანთა ცხოვრების გასაუმჯობესებელი სურვილში.

ტექსტილში, პოეზიასა და ბეჭდვას ქსოვილი მემკვიდრეობა

მიუხედავად იმისა, რომ „მორისი და კომპანია“ მოიცავდა დეკორატიული ხელოვნების ფართო სპექტრს — ავეჯს, ვიტრაჟებს, ხალიჩებს — იგი ყველაზე მეტად ტექსტილის დიზაინებით არის ცნობილი. ეს არ იყო უბრალოდ ორნამენტები; ეს იყო რთული ნარატივები, ქსოვილი მცოცავ ყვავილოვანი მოტივებით, ლამაზი ფოთლებითა და მდიდარი, ემოციური ფერებით. განსაკუთრებით მისმა ಗೋახატებმა რევოლუცია მოახდინა ინტერიერის დიზაინში, ვიქტორიანული ეპოქის სტერილური იმიტაციებიდან ბუნებით შთაგონებულ შემოქმედებებზე გადავიდა, რომლებიც ერთდროულად ლამაზი და ფუნქციური იყო. იგი მხოლოდ არ ქმნიდა ამ ორნამენტებს; ის თავად ჩერდებოდა მათი შექმნის პროცესში, სწავლობდა შეღებვის ტექნიკისა და ქსოვის მეთოდების ნიუანსებს. ტექსტილის გარდა, მორისმა აღადგინა ტაპესტრიის ხელოვნება, ქმნიდა მასშტაბურ ნარატიულ ტაპესტრებს შუა საუკუნეების რომანტიკისა და არტურის ლეგენდების საფუძველზე — ნამუშევრებს, რომლებიც წარმოაჩენდნენ მის ნიჭს ამბების მთხრობლად და წარსულთან ღრმა კავშირს. მისი შემოქმედებითი ენერგია არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ ვიზუალური ხელოვნებით; იგი ასევე იყო მრავალწერილი, რომელიც წერდა პოეზიას, რომლებსაც ნოველები და თარგმანები მოჰყვებოდა. „მიწიერი სამოთხე“ (1868-1870) და „სიახლეები უსახლოდ“ (1890) მისი ლიტერატურული ტალანტისა და ხელოსნობასა და სოციალურ სამართლიანობაზე დაფუძნებული უტოპიური საზოგადოების ხედვის დასტურია. 1890 წელს მან დააფუძნა „კელმსკოტის პრესა“ (Kelmscott Press), კერძო அச்சგარა, რომელიც მიზნად ისახავდა მაღალი ხარისხის წიგნების ბეჭდვას მშვენიერი ტიპოგრაფიითა და ილუსტრაციებით — წამოწყებამ საფუძვლიანად მოახდინა გავლენა თანამედროვე წიგნის დიზაინზე.

სოციალიზმი, კონსერვაცია და მარადიული გავლენა

მორისის ერთგულება აჭარბებდა ესთეტიკას და სოციალური აქტივიზმის სფეროსაც მოიცავდა. იგი სულ უფრო მეტად ჩაერთო სოციალისტურ პოლიტიკაში, ითხოვდა მუშათა უფლებებისა და სოციალური რეფორმების დანერგვას. მას სჯეროდა, რომ ჭეშმარიტად ლამაზი საზოგადოება ეკონომიკური თანასწორობისა და სამართლიანობის გარეშე ვერ იარსებებდა — რწმენა, რომელმაც განსაზღვრა მისი როგორც ხელოვნების, ისე პოლიტიკური ნაშრომების შინაარსი. ეს არ იყო აბსტრაქტული თეორიზება; იგი აქტიურად მხარს უჭერდა სხვადასხვა სოციალისტურ მიზნებს და იყენებდა თავის პლატფორმას მუშა ადამიანთა გასაჭირის შესახებ ცნობიერების ასამაღლებლად. გარდა ამისა, მორისი იყო კონსერვაციის პიონერი, რომელიც აფასებდა ისტორიული შენობებისა და ლანდშაფტების შენახვის მნიშვნელობას მომავალი თაობებისთვის. მას ესმოდა, რომ ეს სტრუქტურები არ იყო მხოლოდ წარსულის რელიქვიები, არამედ კულტურულ იდენტობასა და სახელოვნებო შთაგონებასთან vital (მთავარ) კავშირს წარმოადგენდა. უოლთამსტოში მდებარე უილიამ მორისის გალერეა მისი მარადიული მემკადკვერცხლის დასტურია, რომელიც წარმოაჩენს მის ნამუშევრებს და გვაწვდის ინფორმაციას მისი ცხოვრებისა და იდეების შესახებ. დღეს მისი დიზაინი აგრძელებს ხელოვანთა და დიზაინერთა შთაგონებას სხვადასხვა სფეროში. ხელოსნობის, ბუნებრივი ფორმებისა და ინტეგრირებული დიზაინის ხაზგასმამ ხანგრძლივი გავლენა მოახდინა ინტერიერის დეკორაციაზე, ტექსტილის ხელოვნებაზე და გრაფიკულ დიზაინზე. მისი ხედვა სამყაროს შესახებ, სადაც სილამაზე და სარგებლიანობა ერთმანეთთანაა გადაჯაჭვული — და სადაც ხელოვნება ყველასთვის ხელმისაწვდომია — დღეს ისეთივე აქტუალურია, როგორც მე-19 საუკუნეში. უილიამ მორისი არ იყო მხოლოდ მხატვარი; იგი იყო ვიზიონერი, რომელიც ცდილობდა შეეცვალა საზოგადოება დიზაინის, ხელოსნობისა და სოციალური სამართლიანობის ძალის გამოყენებით.

მუზეუმი

William Morris Gallery

გამოფენილია Walthamstow, United Kingdom

ხელოვნებისა და აზრის თავშესაფარი: უილიამ მორის გალერეისათვის მოგზაურობა

ლონდონის დინამიკურ უოლთამსტოში განლაგებული უილიამ მორის გალერეა უფრო მეტია, ვიდრე მხოლოდ მშვენიერი ნივთების საცავი; ეს არის იმერსიული მოგზაურობა ბრიტანეთის ერთ-ერთი ყველაზე მრავალმხრივი ფიგურის – უილიამ მორის ცხოვრებასა და მემკვიდრეობაში. ეს გასაოცარი სივრცე სტუმრებს წარსულში დაბრუნებისკენ მოუწოდებს, რათა არა მხოლოდ დაინახონ ხელოვნება, არამედ რეალურად ჰქონდეთ იმ ადამიანის სულის განცდა, რომელიც მთელი გულით სჯეროდა შრომის ღირსების, ყოველდღიური ცხოვრების სილამაზისა და დიზაინის ტრანსფორმაციული ძალის. თავისი საწყისი ეტაპიდან, როგორც ადგილობრივი წყალმომარაგების საინჟინრო ნაგებობისგან, დღევანდელ მდგომარეობამდე, რომელიც მორისის შემოქმედებითი ხედვისადმი ერთგულებაა, გალერეა გვთავაზობს უნიკალურ, ინტიმურ გამოცდილებას და გვიჩვენებს მის გავლენას ვიქტორიანულ საზოგადოებაზე და მის ფარგლებს გარეთ.

თავად შენობა, Water House, გალერეის მიმზიდველობის გადამწყვეტი ელემენტია. 1762 წელს აშენებული ეს დახვეწილი ჯორჯიული სტრუქტურა თავის წარსულზე ამბებს ჩურჩულებს – მან საჯარო ბიბლიოთეკის როლიც შეასრულა, სანამ საბოლოოდ მორისის ცხოვრების მოწმედ იქცა. არქიტექტურა, რომელიც ხასიათდება ელეგანტური პროპორციებითა და თავშეკავებული დეკორაციით, იმ დიზაინის პრინციპებს იმეორებს, რომლებსაც თავად მორისი ამტკიცებდა: ეს იყო გადაჭარბებული არეულობის შეგნებული უარყოფა ვიქტორიანულ საზოგადოებაში, სიცხადისა, სიმართლისა და ზედმიწევნითი ოსტატობის სასარგებლოდ. ბოლოდროინდელმა რესტავრაციამ ისტორიული შენარჩუნება თანამედროვე ხელმისაწვდომობას შეუხამა, შექმნა მოსიყვარულე ატმოსფერო, სადაც სტუმრებს შეუძლიათ იკლნონ საგანძურებით სავსე ოთახებში, რომელთაგან თითოეული მხატვრული ინოვაციისა და სოტიალიზმის შესახებ ამბობს.

ცხოვრების ტაპესტრი: კოლექციის გახსნა

Water House-ის კედლებში განთავსებულია მსოფლიოში ყველაზე ყოვლისმომცველი კოლექცია, რომელიც უილიამ მორისს ეძღვნება და 10,000-ზე მეტ ობიექტს მოიცავს. ეს არ არის მხოლოდ დასრულებული ნამუშევრების დემონსტრირება; ეს არის საგულდაგამოკვლევი ნარატივი, რომელიც მიჰყვება მორისის შემოქმედებითი ხედვის ევოლუციას პრერაფაელიტული ფესვებიდან Arts & Crafts-ის მოძრაობის სრულყოფილი ესთეტიკამდე. სტუმრებს მაშინვე ატკბება ტექსტილის უზარმაზარი სიმრავლე – თვალწარმტაცი ფიჭનკარები რთული ყვავილოვანი ორნამენტებით, სიცოცხლით სავსე ქსოვილები და დიდებული ტაპესტრები, რომლებიც შუა საუკუნეების რომანტიკასა და ბუნებრივ სამყაროს ასახავს. ეს არ არის მხოლოდ დეკორატიული ელემენტები; ეს არის ბრიტანული ტრადიციული ხელოვნების ტექნიკების აღორძინების მცდელობა, რაც ძლიერი ალტერნატივა იყო ინდუსტრიული რევოლუციის დროს ბაზარზე შემოსულ მასობრივ წარმოებულ პროდუქციას. ტექსტილის გარდა, კოლექცია სიღრმისეულად გვიჩვენებს მორისის ლიტერატურულ საქმიანობას, მათ შორის მისი პოეზიისა და პროზის ორიგინალურ მანუსკრიპტებს, მათ შორის The Earthly Paradise-ს პირველ éditionsს. ასევე საინტერესოა მისი სოციალისტური იდეების დეტალიზებული ექსპოზიციები – პამფლეტები და წერილები, რომლებიც გვიმხრობენ ადამიანზე, რომელიც ღრმად იყო შეწუხებული სოციალური სამართლიანობით. კავშირი მის საყვარელ სოფლის რეზიდენციასთან, Kelmscott Manor-თან და პირველ სახლთან, Red House-თან, გვაძლევს საშუალებას, შევიხედოთ იმ გარემოს, რომელმაც მისი შემოქმედებითი ნიჭი გაზარდა.

ესთეტიკის მიღმა: მორისის მარადიული გავლენა

უილიამ მორისის გალერერის გამორჩეული თვისება მისი ერთგულებაა მორისის გავლენის მრავალმხრივი ბუნების კვლევაში. გალერეა არ მხოლოდ აღნიშნავს მის ესთეტიკურ მიღწევებს; ის აქტიურად ეხმიანება თანამედროვე საკითხებს, აჩვენებს მისი იდეების აქტუალურობას მდგრადობის, ხელოსნობისა და სოციალური პასუხისმგებლობის შესახებ. იგი სასიცოცხლო რესურსია დიზაინერებისთვის, რომლებიც შთაგონებას ეძებენ, ისტორიკოსებისთვის და ყველასთვის, ვისაც ბრიტანული კულტურული ისტორიის სიღრმისეული გაგება სურს. გალერეის კავშირი პრერაფაელიტულ მოძრაობას განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რაც ხაზს უსვამს, თუ როგორ ჩამოაყალიბა ეს გადამწყვეტი ძალა ვიქტორიანული ხელოვნების სტილს.

ცოცხალი შთაგონება: ვიზიტი ყველასთვის

უილიამ მორისის გალერეაში სტუმრობა არის მოწვევა მომავლის გადასასინჯავად – ეს არის დასტური ხელოვნების ძალისა, რომელსაც შეუძლია შთაგონოს სოციალური ცვლილებები, აღნიშნოს სილამაზე ყოველდღიურობაში და შეგვახსენოს ადამიანის შემოქმედებითი ნიჭის მარადიული ღირებულება. გალერეის უფასო შესასვლელი უზრუნველყოფს, რომ მორისის მემკვიდრეობა ყველასთვის ხელმისაწვდომი იყოს. ეს უფრო მეტია, ვიდრე მუზეუმი; ეს არის თავშესაფარი – ადგილი, სადაც სტუმრებს შეუძლიათ დაიკარგონ მორისის დიზაინის რთულ დეტალებში, დაფიქრდნენ მის რადიკალურ იდეებზე და დაუკავშირდნენ იმ ადამიანის სულს, რომელმაც ისწავლა ხელოვნებისა და ცხოვრების ამაღლება.

დამატებითი კვლევისთვის:

მათთვის, ვინც მორისის სამხატვრო სამყაროს უფრო ღრმად გაეცნობა, სასურველია დაათვალიეროთ მსგავსი ნამუშევრები, როგორიცაა დანტე გასრილელის „Study for“, პრერაფაელიტული ფიქსური ესკიზი, რომელიც შუა საუკუნეების მაგიასა და სიყვარულს ასახავს (ხელმისაწვდომია

აქ

). ასევე, არ გამოტოვოთ შესაძლებლობა, შეიცნოთ მეტი ჩარლზ ჰითკოტ ტატემის შესახებ, ბრიტანელი არქიტექტორის შესახებ, რომლის დიზაინებმაც გავლენა მოახდინა თავად მორისის ესთეტიკურ გემოვნებაზე (ხელმისაწვდომია

აქ

).