ხატულა/ავტორი
დაბადების ადგილი ფლორალ პარკი, ამერიკის შეერთებული შტატები
ფორმებში ჩამკረბილი სიცოცხლე: რობერტ მეპლშტოფის სამყარო
რობერტ მეპლშტოფი, სახელი, რომელიც სუნთქვევად სილამაზესა და ღრმა სკანდალსთან არის ასოცირებული, მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ფოტოგრაფად რჩება. 1946 წელს, ნიუ-იორკის ფლორალ-პარკში დაბადებული ხელოვანის გზა არ იყო მყისიერი აღიარების ისტორია; ეს იყო ეტაპობრივი ევოლუტია, რომელიც გამოცდილებით, მენტორობითა და ფორმისა და სურვილის საზღვრების ძიების შეუპოვარი სწრაფვით იყო გაჯერებული. თავდაპირველად პრატის ინსტიტუტში გრაფიკული ხელოვნებით გატაცებული მეპლშტოფი მალევე იგრძნო ტრადიციული აკადემიური შეზღუდვების სიმძიმე და საბოლოოდ, დიპლომის მიღებამდე სწავლის დატოვება გადაწყვიტა. ეს განდგომა არ იყო ხელოვნების უარყოფა, არამედ შუამავალი საშუალების ძიება, რომელიც უფრო პირდაპირ გადმოეტანა მის მზარდ ხედვას – ხედვას, რომელზეც ღრმა გავლენა მოახდინეს ისეთი ხელოვანები, როგორებიც იყვნენ ჯოზეფ კორნელი და მარსელ დიშენი, რომელთა ნაპოვნი ობიექტების გამოყენებისა და კონცეპტუალური თამაშების სტილი მეპლშტოფის განვითარებად ესთეტიკურ გემოვნებას ეხმიანებოდა. ეს ადრეული წლები აღსავსე იყო მრავალმხრივი კოლაჟებითა და რთული ასამბლაჟებით, რომლებიც შეკრებილი მასალებისა და გადაჭრილი გამოსახულებებისგან შედგებოდა და წინასწარ მიანიშნებდა იმ ფორმალურ სიზუსტესა და თემატურ ინტერესებზე, რაც მოგვიანებით მის ფოტოგრაფიულ შემოქმედებას განსაზღვრავდა.
პოლაროიდის გენეზისი და შემოქმედებითი პარტნიორობა
გადამწყვეტი მომენტი 1970 წელს, პოლაროიდის კამერის შეძენასთან ერთად დადგა. ეს არ იყო მხოლოდ ინსტრუმენტების შეცვლა; ეს იყო გამოცხადება. პოლაროიდის პროცესის მყისიერებამ მეპლშტოფის საშუალება მისცა, გვერდი აეცილებინა ტრადიციული ბნელი ოთახის ტექნიკას და ყურადღება გაეღწია კომპოზიციაზე, სინათლესა და ჩრდილზე – ელემენტებზე, რომლებიც მისი სტილის საფირმო ნიშნად იქცნენ. თავდაპირველად ეს პოლატოიდები მის კოლაჟებში იყო ინტეგრირებული, თუმცა მალე მათ საკუთარი დამოუკიდებლობა მოიპოვეს, რამაც თავისი მკვეთრი შავ-თეთრი ტონალობით უნიკალური ძალა გამოავლინა. ამავდროულად, ღრმა მნიშვნელობის მქონე ურთიერთობა აღმოიკვეთა პოეტსა და მუსიკოს პატის სმიტთან. მათი კავშირი, რომელიც 1967 წლიდან 1972 წლამდე გრძელდებოდა, იყო ურთიერთგამხნევებისა და შთაგონების წყარო. სმიტი მეპლშტოფის ობიექტივის ხშირი სუბიექტი გახდა; მისი ნედლი ენერგია და ბოჰემური სული იმ გამოსახულებებში აისახა, რომლებიც ინტიმურ მოწყვლადობას ატარებენ. ეს პერიოდი მხოლოდ რომანტიკული პარტნიორობა არ იყო; ეს იყო ქვაბი, სადაც ორივე ხელოვანი აკვიატებდა თავის ხელოვნებას და ერთმანეთს შემოქმედებითი საზღვრების გადალახვისკენ მოუწოდებდა.
ფორმის დაუფლება: სტილი, სუბიექტები და სკანდალი
მეპლშტოფის ფოტოგრაფიული სტილი ხასიათდება მკაცრი ფორმალიზმით – კომპოზიციის, სიმეტრიისა და სინათლისა და ჩრდილის ურთიერთქმედების ხაზგასმით, რაც კლასიკურ ქანდაკებას მოგვაგონებს. იგი არ ახდენდა მხოლოდ თავისი სუბიექტების დოკუმენტირებას; იგი მათ ქმნიდა, ყოველდღიურ საგნებსა და ადამიანის ფორმებს საკულტო სტატუსამდე ამაღლებდა ზედმიწევნად დეტალური ტექნიკის მეშვეობით. მისი თემატიკა საოცრად მრავალფეროვანი იყო: ცნობილი ადამიანების პორტრეტები, როგორიცაა אנდი ვარჰოლი და დებორა ჰარი, დახვეწილად შესრულებული ყვავილის Still Life-ები – განსაკუთრებით ორქიდეები და კალას ლილიები – და შთამბეჭდავი ინტიმური თვითპორტრეტები. თუმცა, სწორედ 1970-იანი და 80-იანი წლების ნიუ-იორკში BDSM სუბკულტურის კვლევამ გამოიწვია უდიდესი სკანდალი. ეს გამოსახულებები, რომლებიც შეურყველად ასახავდნენ სექსუალობასა და ძალაუფლების დინამიკას, გამოწვევა 던ეს გემოვნებისა და მორალის ტრადიციულ წარმოდლებს, რამაც ცენზურისა და შემოქმედებითი თავისუფლების შესახებ დებატები წარმოშვა. მეპლშტოფი არიდებდა თავს ამ სკანდალებს; იგი მათ საკუთარი შემოქმედებითი პრაქტიკის განუყოფელ ნ partად აღიქვამდა, რადგან სჯეროდა, რომ ხელოვნება უნდა აღძრებდეს აზრს და ეჭვქვეშ დააყენებდეს სოციალურ ნორმებს. თავის ნამუშევრებში იგი ხშირად იყენებდა რელიგიურ თუ კლასიკურ სიმბოლიკას, რაც ქმნიდა დაუვიწყარ დიალოგს თანამედროვე სუბიექტებსა და ისტორიულ ფორმებს შორის, რაც კიდევ უფრო ართულებდა ინტერპრეტაციებს და ამატებდა ახალ შრეებს.
მემკვიდრეობა და მარადიული გავლენა
ხელოვნების კურატორ სემ ვაგსტაფის მენტორობამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა მეპლშტოფის კარიერაში, რამაც მას საჭირო ფინანსური მხარდაჭერა და ორიენტირები მისადგმელ წლებში მისცა. 1980-იან წლებში მეპლშტოფი ფართოდ ექსპონირდებოდა, რაც ხელოვნების სამყაროში მისი აღიარების ზრდას განაპირობა და 1988 წელს ამერიკის შემოქმედებით ხელოვნების ვითნიის მუზეუმში გამართულმა რეტროსპექტივამ დასაბოლოო ფორმა მიიღო – ეს იყო მიღწევა, რომელმაც მისი, როგორც მნიშვნელოვანი თანამედროვე ხელოვანის, სტატუსი განამტკიცა. თუმცა, ამ წარმატებას ახლო თანხლდა სკანდალი გამოფენასთან დაკავშირებით Robert Mapplethorpe: The Perfect Moment, რამაც მწვავე კამათი გამოიწევა ხელოვნებისთვის საჯარო დაფინანსების შესახებ, რომელიც ზოგვისთვის უვნესად მიიჩნეოდა. სამწუხაროდ, მეპლშტოფი 1989 წელს შიდსის გამო გარდაიცვალა, დატოვა უზარმაზარი და რთული შემოქმედება, რომელიც დღემდე გვიბგერავს. მისი გარდაცვალების შემდეგ დაარსდა რობერტ მეპლშტოფის ფონდი, რათა შეენარჩუნებინა მისი მემკვიდრეობა, მხარი დაეჭირა HIV/AIDS-თან დაკავშირებული სამედიცინო კვლევებისთვის და ხელოვნების ფორმად ამყარებოდა ფოტოგრაფია. მისი გავლენა ფოტოგრაფიის სფეროს ბევრად სცილდება; იგი გავლენას ახდენს ხელოვანთა თაობებზე თავისი თამამი მიდგომით სექსუალობისკენ, ფორმალისტური მეთოდებითა და შემოქმედებითი საზღვრების გადალახვის შეუპოვარი სურვილით. რობერტ მეპლშტოფის შემოქმედება დღემდე რჩება ანალიზისა და დისკუსიის საგუბედად, რაც მას მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან – და ხშირად რთულ – ამერიკელ ხელოვანად აქცევს. მან ფოტოგრაფია პრესტიჟულ ხელოვნების ფორმად აქცია და დაამტკიცა, რომ იგი შეიძლება ყოფილიყო უფრო მეტი, ვიდრე უბრალოდ დოკუმენტაცია; იგი შეიძლება ყოფილიყო ქანდაკება, პოეზია და პროვოკაცია, რაც ერთ შთამბეჭდავ გამოსახულებაშია გაერთიანებული.
