Torso

ავტორი

ჯოზეფ სტელა

დაბადებული Muro Lucano, Italy

ხიდი ორ სამყაროს შორის: ჯოზეფ სტელას ცხოვრება და ხელოვნება

1877 წელს, იტალიის პატარა სოფელ მურო ლუკანოში დაბადებული ჯოზეფ სტელას გზა მუდმივი თვითგამოჭერისა და სიღრმითი მოტაცების ისტორია იყო, რაც თანამედროვეობისადმიСтрастно მიდრეკილებას მოიცავდა. 1896 წელს, მას შემდეგ რაც მისი ოჯახი ნიუ-იორკში გადასახლდა, სტელას თავდაპირველად მედიცინის კარიერა ჰქონდა განჭიდებული, თუმცა მან სწრაფად აღმოაჩინა თავი ხელოვნების სამყაროში. მან უარი თქვა სამედიცინო სწავლებაზე, რათა Art Students League-ში და შემდგომ ნიუ-იორკის სახელოვნებო სკოლაში ჩაეწერებინა ვილიამ მერიტ ჩეისის მეთვალყურეობის ქვეშ. მისი ადრეული ნამუშევრები ასხივებდა მკაცრ რეალიზმს და ასახავდა ქალაქის სლუმებში მცხოვრები ემიგრანტთა მწარე ყოფიერებას – რაც სრულიად განსხვადებოდა იმ ცოცხალი დინამიზმისგან, რომელმაც მოგვიანებით მისი მომწიფებული სტილის საფუძველი შექმნა. ეს საწყისი ტილოები, მიუხედავად მათი სოციალური მნიშვნელობისა, საფუძვლად იქცა იმ უნიკალური მხატვრული ხედვის მშენებლობისთვის, რომელსაც ის მოგვიანებით შექმნიდა. ამ პერიოდში მან დახატვის უნარები ილუსტრატორისთვის დახვეწა, სხვადასხვა ჟურნალში ილუსტრაციების გამოგზავნით, თუმცა მის სულში უკვე იგრძნობოდა უფრო ღრმა, არსებითი რაღაცის ძიების წყურვილი.

ევროპის შთამბეჭდავი ძალა და მოდერნიზმის შემორთმევა

ამერიკულ ცხოვრებასთან დაკავშირებულმა უკმაყოფილებამ სტელას 1909 წელს იტალიაში დაბრუნება აიძულა, რათა თავის ფესვებთან კავშირი აღედგინა. თუმცა, ეს მოგზაურობა მოულოდნელად ტრანსფორმაციული აღმოჩნდა. სწორედ ევროპაში, განსაკუთრებით პარიზში, მან შეხვედრა ჰქონდა მოდერნიზმის აღმავალ მოძრაობებს – ფავიზმს, კუბიზმს და, რაც ყველაზე მნიშვნელოვანია, ფუტურისტულ სტილს, რამაც წარუვალად შეცვალა მისი შემოქმედებითი განვითარების კურსი. გერტრუდ სტეინის პარიზული სალონი გადამწყვეტ ცენტრად იქცა, სადაც მან გაიცნო ისეთი საკვანდავი ფიგურები, როგორებიც იყვნენ უმბერტო ቦჩჩონი და ჯინო სევერინი – ხელოვანები, რომლებიც ქადაგებდნენ თანამედროვე ეპოქის დინამიზმსა და ტექნოლოგიურ ენთუზიაზმს. სტელას მოხიბლა ფუტურისტული მანიფესტის მიერ სიჩქარის, მანქანებისა და ურბანული ცხოვრებისადმი გამოხატული აღტაცება; ეს პრინციპები ღრმად ეხმიანებოდა მის საკუთარ, განვითარებად მხატვრულ შეგრძნებებს. მან დაიწყო ამ იდეების ინტსტურირება საკუთარ ნამუშევრებში, რითაც შექმნა სტილი, რომელიც აერთიანებდა ევროპულ ავანგარდულ ესთეტიკასა და მკვეთრად ამერიკულ თემატიკას.

დინამიკური ხედვა: საკვანძო ნამუშევრები და მხატვრული სტილი

სტელას შემოქმედებითი გარღვევა მოხდა ნაშრომით Battle of Lights, Coney Island (1913-14), რომელიც ფართოდ მიჩნეულია ამერიკაში ფუტურისტული ფერწერის ერთ-ერთ ყველაზე ადრეულ და მნიშვნელოვან ნიმუშად. ეს ნამუშევარი ასახავს გასართობ პარკის ამაღელვებად ენერგიას, რაც მისი ციმციმა შუქების, ঘূর্ণვადი ბრბოსა და მექანიკური ატრიოლების დეკორაციულ ფერისა და მოძრაობის გამომხდენად ჩვენებად გარდაქმნილ იქნა. მან ეს ექსპლორაცია გააგრძელა ისეთ ნამუშევრებში, როგორებიცაა Der Rosenkavalier (1914) და Spring (The Procession – A Chromatic Sensation) (1914-16), რაც სულ უფრო მძლავრი ფერადი აბსტრაქციებისკენ მიიყვანა მისი ხელოვნება. მიუხედავად იმისა, რომ სტელას სტილი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ფუტურიზმთან, მასში ასევე ვლინდებოდა პრეციზიონიზმის ელემენტები, რასაც ახასიათებს სუფთა ხაზები და გეომეტრიული ფორმები, რაც განსაკადგუნად ჩანს ბრუკლინის ხიდის მის საკლდოვან ნამუშევრებში. ის არ აკეთებდა მხოლოდ იმის რეპლიკაციას, რასაც ხედავდა; ის ამას ინტერპრეტირებდა დინამიკური ენერგიისა და სტრუქტურული სიცხადის პრიზმაში. ხიდი მისთვის ამერიკული გამჭრიახობისა და პროგრესის სიმბოლოდ იქცა, რაც თანამედროვე ინჟინერიის ძალის დასტური იყო. მისი ტილოები არ იყო მხოლოდ გამოსახულებები; ისინი იყო განცხადებები მის გარშემო ცვალებადი სამყაროს შესახებ.

მემკვიდრეობა და ხანგრძლივი გავლენა

ჯოზეფ სტელას მონაწილეობამ 1913 წლის ისტორიულ Armory Show-ში იგი სარდაგზე ატრიალა, რამაც მოუტანა აღიარება ფერწერისადმი მისი ინოვაციური მიდგომისთვის და გავლენა მოახდინა ამერიკელი ხელოვანების თაობაზე. მისი შემოქმედება კიდევ უფრო გაამყარდა ქეთრინ დრეიერის Societe Anonyme-ს მიერ — ნიუ-იორკის პირველი მუზეუმისა, რომელიც თანამედროვე ხელოვნებას ეძღვნებოდა, რამაც განამტკიცა მისი ადგილი ავანგარდულ მოძრაობაში. სტელა დღეს აღიარებულია, როგორც ფუნდამენტური ფიგურა მე-20 საუკუნის დასაწყისის ამერიკული მოდერნიზმის განვითარებაში, რომელმაც წარმატებით მოახდინა ევროპული მოდერნისტული მოძრაობების სინთეზი ამერიკულ სენსიტიტობასთან და თემატიკასთან. იგი 1946 წელს გარდაიცვალა, დატოვა ინდუსტრიული ამერიკის ცოცხალი და დინამიკური აღწერილობის მემკადვე. მისმა გვიანდელმა ნამუშევრებმა, მათ შორის Pyrotechnic Fires-მა და სხვა არადასახელებულ ნამუშევრებმა, გააგრძელეს ახალი სტილისტური გზების ძიება და აჩვენეს მისი ურყევი ერთგულება მხატვრული ექსპლორაციისადმი. ჯოზეფ სტელა რჩება საკვანძო ფიგურად, რომელმაც დაეხმარა ხიდის აგებას ევროპულ მოდერნიზმსა და ამერიკულ ხელოვნებას შორის, სამუდამოდ შეცვალა მე-20 საუკუნის ფერწერის ლანდშაფტი.