ხატულა/ავტორი
დაბადების ადგილი ბარსელონა, ესპანეთი
ჟოზეპ მომპუ დენკაუსეს ლირიკული ხედვა
1888 წელს, ბარსელონას ცოცხალ კულტურულ სამშობლოში დაბადებული, ჟოზეპ მომპუ დენკაუსე კატალონიის ხელოვნების სცენაზე ღრმა და გამორჩეული ხმად გამოიკვეთა, რომელმაც იმპრესიონიზმის ნაზი სინათლე ფავიზმის პირველქმნილ, ემოციურ ძალასთან შეዋდა. მისი გზა ვიზუალური გამოხატულების გულში ღრმად პერსონალური იყო და შემოქმედებით ტრადიციებში იყო ფესვგადგმული; როგორც ფერწერის ოსტატის ვაჟს, მას ბავშვობიდანვე ჰქონდა გაწრთობილი თვალი, რათა აღიქვას ატმოსფეროს მცირე ცვლილებები და ფერების რიტმული ცეკვა ესპანეთის პეიზაჟებზე. ამ ადრეულმა შთაბერდებამ საშუალება მისცა განევითარებულიყო ტექნიკისთვის, რომელიც არ შემოფარგლულოდა მხოლოდ რეალობის რეპლიკაციით, არამედ ცდილობდა მისი სულის გატაცებას და კატალონიის სოფლის პეიზაჟები სინათლისა და არსებობის პოეტურ მედიტაციად transformation-ში გადაეყვანა.
მისი მხატვრული იდენტობის მომწიფებასთან ერთად, მომპუ დენკაუსემ საოცარი სისწრაფით გადალახა მე-20 საუკუნის ადრეული მოდერნიზმის ცვალებადი ტალღები. მიუხედავად იმისა, რომ ის დიდ შთაგონებას იღებდა ფრანგი იმპრესიონისტების ოსტატებისგან — სწავლობდა მომენტებად ქცეული წამების დაჭერას რბილი, ლუმინური შტრიხებით — იგი არ კმაყოფილდებოდა მხოლოდ ნატურალიზმის ფარგლებით. მან თავისი სულიერი ნათელობა იპოვა ფავიზმში, სადაც ენკრი ჰენრი მატისს მიერ მხარდაჭერილი ფერის რადიკალური თავისუფლება აღიძრა. ამ ევოლუციამ მის ტილოებს ახალი ინტენსივობა შესძინა, სადაც კრიმსონის, ლურჯისა და მზით გაუნათლებელი ყვითლის თამამმა, უპატრონო ტონებმა დაიწყეს პულსაცია თითქმის ვიცერალური ენერგიით, რამაც ტრადიციული შეზღუდვები დაარღვია უფრო ღრმა ემოციური რეზონანსის გამოსაწვდენად.
სუბიექტისა და მედიუმის ოსტატობა
მომპუ დენკაუსეს შემოქმედების მასშტაბები ასახავს დაუცხრომელ ცნობისმოყვარეობას და სიცოცხლის ტექსტურებისადმი ღრმა პატივისცემას. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი ვრცელი პეიზაჟებით — ზეთისხილის ბაღების, ვენახებისა და უხეში სანაპირო ზოლების მშვიდი, მზით გაუნათლებელი აღწერებით — მისი ნიჭი მოიცავდა ნატიურომოცემისა და ილუსტრაციის ინტიმურ სფეროებსაც. ისეთ ნამუშევრებში, როგორიცაა Lemons, Bananas and Eucalyptus, შესაძლებელია იმის დანახვა, თუ როგორ ახერხებდა იგი იმპრესიონისტული სინათლის შეთავსებას ტაქტილურ, ტექსტურულ სილამაზესთან, რომელიც ბუნების მარტივ ელეგანტურობას აღზენებს. ნატიურომოცემისადმი მისი მიდგომა ხშირად სცილდებოდა მხოლოდ ობიექტების განლაგებას და ყოველდღიურ საგნებს ფორმისა და ფერის ცოცხალ კვლევად აქცევდა.
პეიზაჟის მიღმა, მომპუ დენკაუსემ შეისწავლა უფრო რთული და ზოგჯერ შემაშფოთებელი ტერიტორიები მედიუმთა მრავალფეროვანი გამოყენებით:
ზეთოვანი ფერწერა: მისი ძირითადი საშუალება სინათლის, ატმოსფეროს ფართომასშტაბიანი კვლევებისა და ფავიზმის პერიოდისთვის დამახასიათებელი თამამი, ექსპრესიული შტრიხებისთვის.
წყალფერები და გრავიურები: გამოყენებული კატალონიის სოფლის უფრო ნაზი, წარმავალი თვისებების დასაფიქსირებლად სიმსუბუქისა და გამჭვირვალობის შეგრძნებით.
ილუსტრაციები: მისი გვიანი შემოქმედების მომხიბვლელი ასპექტი, სადაც იგი ხაზებს იყენებდა ეგზოტიკისა და ძალაუფლების თემების გამოსაკვლევად, როგორც ეს ჩანს მომხიბვლელად შემზარავ Monologue From Bass-ში.
აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის ტენდენციები: თავის მოგვიანედ, განსაკუთრებით 1960-იან წლებში, მისი ნამუშევრები უფრო დინამიკურ და ტექსტურულ მიდგომას იღებდა, რაც მაგალითად არის Rabbit And Partridge, რომელიც ფერისა და მოძრაობის ოსტატური მართვის დემონსტრირებას ახდენს.
მემკვიდრეობა და ისტორიული მნიშვნელობა
ჟოზეპ მომპუ დენკაუსეს ისტორიული მნიშვნელობა მდგომარეობს მის როლში, როგორც ხიდის, რომელიც აერთიანებს ესპანეთის ტრადიციულ პეიზაჟურ ტრადიციებს და ევროპის ავანგარდულ მოძრაობებს. მან წარმატებით მოახდინა მე-19 საუკუნის დაკვირვებითი სიზუსტისა და მე-20 საუკუნის ემოციური თავისუფლების სინთეზი, შექმნა ნამუშევრების ერთობლიობა, რომელიც ერთდროულად მარადიულიც და თანამედროვეცაა. მისი უნარი, გადასულიყო თავისი ახალგაზრდობის მშვიდი, სინათლით აღვსებული პეიზაჟებიდან მოგვიანედ შექმნილ უფრო ტექსტურულ, აბსტრაქტულ კომპოზიციებზე, ასახავს თავად თანამედროვე ხელოვნების ფართო ევოლუციას.
დღეს მისი მემკვიდრეობა დაცულია პრესტიჟულ ინსტიტუტებში, განსაკუთლებით კი Reina Sofía-ში, რაც უზრუნველყოფს კატალონიის მის უნიკალურ ხედვას, რომელიც კვლავაც შთაგონების წყაროა. მომპუ დენკაუსე რჩება სასიცოცხლო მნიშვნელობის ფიგურად როგორც სტუდენტებისთვის, ისე ხელოვნების მოყვარულთათვის, რადგან იგი გვაუჩენს ფანჯრას ინტენსიური მხატვრული ტრანსფორმაციის პერიოდში, სადაც ფერის, სინათლისა და ემოციის საზღვრები მუდმივად ხელახლა განისაზღვრებოდა.
